ปัญหาเขตอำนาจศาลในกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล: ศึกษากรณี การละเมิดลิขสิทธิ์ผ่านช่องทางออนไลน์

เนื่องด้วยการคุ้มครองและบังคับสิทธิในทางทรัพย์สินทางปัญญาเป็นไปตาม “หลักดินแดน” (territoriality) แต่หากพิจารณาสภาพสังคมในปัจจุบัน การละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาอาจไม่ได้จำกัดเฉพาะในเขตดินแดนแห่งประเทศใดประเทศหนึ่งเท่านั้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่ออินเทอร์เน็ตเข้ามามีบทบาทกับผู้คนซึ่งส่งผลให้รูปแบบการละเมิดงานอันมีลิขสิทธิ์ภายใต้ระบบออนไลน์เกิดได้ง่าย กว้างขวาง และรวดเร็วขึ้นเมื่อคดีเข้าสู่การพิจารณาคดีของศาล ศาลจำต้องพิจารณาก่อนว่าตนมีเขตอำนาจเหนือคดีพิพาทหรือไม่ แต่เมื่อพิจารณาถึงลักษณะการกระทำความผิดผ่านช่องทางออนไลน์ที่การกระทำนั้นเป็นการกระทำละเมิดที่มีความเชื่อมโยงในทางระหว่างประเทศ ทั้งลักษณะของอินเทอร์เน็ตก็ไม่มีขอบเขตทางภูมิศาสตร์ชัดเจนอันแตกต่างจากการละเมิดตามปรกติทั่วไป จึงเกิดปัญหาที่ไม่อาจระบุตัวผู้กระทำความผิด ปัญหาการกำหนดภูมิลำเนาและสถานที่ที่มีการกระทำความผิดว่าจะใช้หลักเกณฑ์ใดในการพิจารณาอันส่งผลต่อการพิจารณาถึงเขตอำนาจศาลเหนือคดี นอกจากนี้ ด้วยสภาพของอินเทอร์เน็ตอาจทำให้เกิดความหลากหลายของเขตอำนาจศาล ซึ่งการมีศาลที่มีอำนาจเหนือคดีหลายประเทศอาจส่งผลให้เกิดการใช้เขตอำนาจศาลทับซ้อนต่อการละเมิดในครั้งเดียวกันอันก่อให้เกิดปัญหาสำคัญประการหนึ่ง คือ การดำเนินคดีซ้ำซ้อนแบบคู่ขนาน (parallel proceedings)หากพิจารณากฎหมายไทยในปัจจุบันพบว่า กฎหมายไทยไม่มีบทบัญญัติโดยเฉพาะที่ครอบคลุมถึงการพิจารณาเขตอำนาจศาลเหนือคดีละเมิดลิขสิทธิ์ผ่านช่องทางออนไลน์ ด้วยเหตุว่าการพิจารณาความมีเขตอำนาจศาลของไทยได้ขึ้นอยู่กับสภาพทางภูมิศาสตร์และพื้นที่ทางกายภาพเป็นหลัก ทั้งบทบัญญัติที่มีอยู่อันอาจนำมาปรับใช้กับกรณีเช่นว่าก็ยังไม่มีความเหมาะสมเพียงพอ แม้ในระยะหลังประเทศไทยจะมีคำพิพากษาของศาลที่เกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดผ่านระบบออนไลน์ แต่ก็ไม่ได้มีการวินิจฉัยถึงหลักในการพิจารณาเขตอำนาจศาลกรณีละเมิดลิขสิทธิ์ทางออนไลน์ไว้โดยตรงแต่อย่างใด ส่วนปัญหาความซ้ำซ้อนในการพิจารณาคดี ประเทศไทยก็ไม่มีบทบัญญัติทางกฎหมาย กระทั่งการตีความทางกฎหมายถึงเรื่องดังกล่าวไว้โดยตรงเช่นเดียวกันเมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกับประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศฝรั่งเศส ประเทศญี่ปุ่น ประเทศดังกล่าวต่างมีหลักการทางกฎหมาย ทั้งคำวินิจฉัยของศาลในการพิจารณาถึงเขตอำนาจศาลเหนือการละเมิดทางออนไลน์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งประเทศสหรัฐอเมริกาที่มีคำวินิจฉัยของศาลในประเด็นดังกล่าวเป็นจำนวนมาก ส่วนปัญหาความซ้ำซ้อนในการพิจารณาคดีพบว่า แต่ละระบบกฎหมายหรือแต่ละกลุ่มประเทศได้พยายามสร้างหลักกฎหมายขึ้นมาเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว เช่น การนำหลัก forum non conveniens, หลัก lis pendens มาปรับใช้กับคดีวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งศึกษาถึงการพิจารณาเขตอำนาจศาลทางแพ่งของไทยเหนือคดีละเมิดลิขสิทธิ์ผ่านทางออนไลน์และแนวทางพิจารณาของศาลต่อปัญหาความซ้ำซ้อนในการพิจารณาคดี โดยผลการศึกษาจะนำไปสู่ข้อเสนอแนะให้ประเทศไทยจำเป็นต้องมีหลักการในการพิจารณาเขตอำนาจศาลเหนือคดีละเมิดลิขสิทธิ์ผ่านระบบออนไลน์อย่างชัดเจน โดยนำแนวทางการขยายเขตอำนาจศาล (long-arm jurisdiction) ของประเทศสหรัฐอเมริกามาปรับใช้เพื่อให้ศาลไทยมีเขตอำนาจครอบคลุมไปถึงการกระทำละเมิดดังกล่าว ส่วนปัญหาความซ้ำซ้อนในการพิจารณาคดี ศาลไทยควรนำหลัก lis pendens มาปรับใช้กับคดีอันจะได้กล่าวถึงต่อไป