ปัญหาในการบังคับคดีทางแพ่ง: ศึกษาในกรณีสิทธิยึดหน่วง

โดยที่การบังคับตามสิทธิของสิทธิยึดหน่วง ดังที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 2 ว่าด้วยหนี้ ตั้งแต่มาตรา 241 ถึงมาตรา 250 ซึ่งกฎหมายบัญญัติหลักใหญ่ในเรื่องสิทธิยึดหน่วงไว้ในมาตรา 241 ความว่า ผู้ที่จะมีสิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินของผู้อื่นไว้ได้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้นั้น ผู้นั้นจะต้องเป็นผู้ครองทรัพย์สินดังกล่าวและมีหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ตนเกี่ยวด้วยทรัพย์สินซึ่งครองนั้นด้วย อีกทั้งหนี้ดังกล่าวจะต้องเป็นหนี้ที่ถึงกำหนดชำระแล้ว ซึ่งบทมาตราดังกล่าวได้บัญญัติเป็นหลักการทั่วไปของสิทธิยึดหน่วงไว้ อย่างไรก็ตาม ในแง่สถานะทางกฎหมายตลอดจนการบังคับตามสิทธิของสิทธิยึดหน่วงภายใต้บทบัญญัติของกฎหมายสารบัญญัติดังกล่าว ยังคงมีความไม่ชัดเจนทั้งในด้านตัวบทกฎหมายเอง คำพิพากษาของศาล ตลอดจนแนวความคิดของนักกฎหมายที่ยังคงมีความเห็นแตกต่างกันทั้งในประเด็นที่ว่าสิทธิยึดหน่วงมีสถานะทางกฎหมายอย่างไร อยู่ในสถานะเป็นทรัพยสิทธิที่ก่อตั้งขึ้นโดยกฎหมายประเภทหนึ่ง หรือเป็นเพียงบุคคลสิทธิที่บังคับได้แต่เพียงในระหว่างคู่สัญญาเท่านั้น และในประเด็นที่ว่าสิทธิยึดหน่วงนั้นจะบังคับตามสิทธิอย่างไร กล่าวคือ ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงสามารถบังคับเอากับตัวทรัพย์ที่เป็นวัตถุแห่งสิทธิยึดหน่วงได้หรือไม่ กับทั้งผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงมีสิทธิได้รับชำระหนี้ก่อนเจ้าหนี้รายอื่นซึ่งเป็นเจ้าหนี้สามัญหรือไม่ ในขณะที่สิทธิยึดหน่วงภายใต้บทบัญญัติของกฎหมายวิธีสบัญญัติได้บัญญัติรับรองสิทธิของผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงไว้อย่างชัดแจ้งว่า การบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษานั้นย่อมไม่อาจกระทบกระทั่งถึงสิทธิยึดหน่วง ดังบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 322 และมาตรา 324 ซึ่งบทกฎหมายดังกล่าวเป็นบทบัญญัติว่าด้วยสิทธิของบุคคลภายนอกที่มีอยู่เหนือตัวทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาที่ถูกนำยึดบังคับคดี โดยสิทธิดังกล่าวต้องเป็นสิทธิเหนือทรัพย์อันเป็นทรัพยสิทธิเท่านั้น มิใช่เป็นแต่เพียงบุคคลสิทธิที่เป็นสิทธิเรียกร้องเหนือบุคคลที่มีสิทธิเพียงบังคับให้กระทำการ งดเว้นกระทำการ หรือส่งมอบทรัพย์สินซึ่งบังคับได้เพียงแต่ในระหว่างคู่สัญญาหรือผู้สืบสิทธิของคู่สัญญาเท่านั้นแต่อย่างใด โดยหากสิทธิของบุคคลภายนอกเช่นว่านั้นเป็นสิทธิที่อาจร้องขอให้บังคับเหนือทรัพย์สินนั้นได้ตามกฎหมาย บุคคลภายนอกดังกล่าวก็มีสิทธิร้องขอให้ตนมีสิทธิได้รับชำระหนี้หรือได้รับเงินที่ได้จากการขายทอดตลาดซึ่งทรัพย์สินที่ถูกบังคับคดีนั้นก่อนเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาผู้ขอบังคับคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งได้ อันเป็นการบัญญัติกฎหมายทำนองรับรองสถานะทางกฎหมายของสิทธิยึดหน่วงว่าเป็นทรัพยสิทธิตามกฎหมายประเภทหนึ่ง และทำนองรับรองว่าเจ้าหนี้ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงนั้นมีสิทธิได้รับชำระหนี้ก่อนเจ้าหนี้สามัญรายอื่น ทั้งที่ในกฎหมายสารบัญญัติหาได้มีบทบัญญัติเช่นว่านั้นไม่ ทั้งหากพิจารณาเปรียบเทียบกับหลักกฎหมายว่าด้วยสิทธิยึดหน่วงในคดีล้มละลายแล้ว จะเห็นได้ว่า กฎหมายล้มละลายบัญญัติให้เจ้าหนี้ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงอยู่ในฐานะเจ้าหนี้มีประกัน มีสิทธิเหนือทรัพย์สินที่ยึดหน่วงไว้ และการขอรับชำระหนี้ของเจ้าหนี้มีประกันนั้น กฎหมายให้สิทธิพิเศษแก่เจ้าหนี้มีประกันว่าจะไม่ขอรับชำระหนี้ก็ได้ โดยเจ้าหนี้ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงในคดีล้มละลายมีสิทธิที่จะขอให้เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ยึดทรัพย์สินอันเป็นหลักประกันออกขายทอดตลอดนำเงินมาชำระหนี้แก่ตนได้ อันเป็นการบังคับเอากับตัวทรัพย์สินที่ยึดหน่วงได้โดยตรง ดังนี้ เมื่อพิจารณาถึงประเด็นการบังคับตามสิทธิของสิทธิยึดหน่วงภายใต้กฎหมายแต่ละประเภทแต่ละฉบับแล้วจะเห็นได้ว่ายังมีความแตกต่างไม่เป็นไปในทางเดียวกัน กรณีจึงยังให้เกิดความไม่ชัดเจนในการบังคับตามสิทธิของสิทธิยึดหน่วงภายใต้หลักกฎหมายที่เกี่ยวข้องตลอดกระบวนการในการบังคับใช้กฎหมายดังกล่าวจากการศึกษาเกี่ยวกับแนวความคิดตลอดจนหลักกฎหมายว่าด้วยสิทธิยึดหน่วง ทั้งตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งในส่วนที่เกี่ยวข้อง ประกอบกับความเห็นของกรรมการร่างกฎหมายในชั้นคณะกรรมการร่างกฎหมายทั้งสองฉบับดังกล่าว และตามกฎหมายต่างประเทศ ได้แก่ กฎหมายเยอรมัน กฎหมายญี่ปุ่น และกฎหมายฝรั่งเศสนั้น ผู้เขียนเสนอแนะให้มีแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายในส่วนสารบัญญัติ กล่าวคือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยบัญญัติกฎหมายรับรองให้ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงมีสิทธิได้รับชำระหนี้ก่อนเจ้าหนี้สามัญรายอื่น และการบังคับตามสิทธิของสิทธิยึดหน่วงนั้น ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงมีสิทธิบังคับเอากับตัวทรัพย์ที่เป็นวัตถุแห่งสิทธิยึดหน่วงได้โดยตรง ซึ่งจะเป็นการสอดรับกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง อันเป็นกฎหมายวิธีสบัญญัติที่ได้บัญญัติรับรองสิทธิของผู้ทรงยึดหน่วงไว้โดยชัดแจ้งแล้ว ทั้งยังเป็นการสอดคล้องเป็นไปในแนวทางเดียวกันกับการบังคับตามสิทธิของสิทธิยึดหน่วงภายใต้กฎหมายล้มละลายอีกด้วย อันจะยังให้เกิดความสอดคล้องต้องกันว่าด้วยการบังคับตามสิทธิของสิทธิยึดหน่วงในกฎหมายทุกฉบับที่เกี่ยวข้อง