Proefsleuven Tuin van Soer Oldenzaal Archeologisch onderzoek Herinrichting Stadstuinen en rioolbegeleiding Marktstraat Oldenzaal, Gemeente Oldenzaal (OV)

<p>In de periode van maart 2018 tot en met november 2020 heeft Laagland Archeologie verschillende archeologisch onderzoeken uitgevoerd in de Marktstraat en op verschillende locaties in het oostelijk aangrenzende bouwblok tussen Marktstraat, Monnikstraat en Paradijsstraat te Oldenzaal. Het onderzoek vond plaats vanwege infrastructurele werken in het kader van het plan ‘Herontwikkeling Stadstuinen’, rioleringswerkzaamheden in de Markstraat en de verbouwing van het Racerhuis (Marktstraat 15). Het gebied waarin de onderzoeken plaatsvonden maakt deel uit van de stadskern van Oldenzaal, die op de Archeologische Monumenten Kaart is aangegeven als een terrein van hoge archeologische waarde. Ook is het onderzoeksgebied met een dubbelbestemming Waarde Archeologie opgenomen in het vigerende bestemmingsplan Binnenstad. Op basis hiervan heeft het bevoegd gezag voor de verschillende bodemverstorende werkzaamheden besloten dat archeologisch onderzoek uitgevoerd diende te worden. <br>De onderzoeken bestonden uit een opgraving variant archeologische begeleiding van rioleringswerkzaamheden in de Marktstraat en de aangrenzende tuin van het Racerhuis, een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-P) in een deelgebied van de ‘Stadstuinen’, bekend als de ‘Tuin van Soer’ en een daaruit voortvloeiende opgraving variant archeologische begeleiding van verschillende bodemverstorende werkzaamheden in verschillende delen van het plangebied Stadstuinen. <br>Het doel van het IVO-P in de Tuin van Soer was inzicht te krijgen in de archeologische waarden in het plangebied om op basis daarvan te bepalen in hoeverre vervolgonderzoek nodig was. Het doel van de opgraving variant archeologische begeleiding in het plangebied Stadstuinen en de Marktstraat was het documenteren van gegevens en veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden.</p><p>Het onderzoek heeft inzicht verschaft in een dynamische ontwikkeling van het gebied gedurende de afgelopen twaalfhonderd jaar en stof tot nadenken over de vroeg-stedelijke ontwikkeling van Oldenzaal. De bewoning en bebouwing in het gebied begint in de 8e of 9e eeuw. In de late 9e of 10e eeuw is door het gebied en over een deel van de bebouwing een aarden wal en een gracht aangelegd als onderdeel van een ringwalburcht. Het onderzoek levert sterke aanwijzingen dat de ringwal eerder dan gedacht, al in de 11e of 12e eeuw is ontmanteld. Dat is ruim vóór de veronderstelde aanleg van een nieuwe verdedigingsgordel buiten het ringwaltracé in de 14e eeuw. <br>Onder de rijbaan van de Marktstraat is een andere gracht aangetroffen, die daar niet verwacht werd. Onduidelijk is of het om de immuniteitsgracht gaat die tien meter verder naast de straat verwacht werd, om een tot nu toe onbekende aftakking daarvan, of om een geheel nieuwe gracht. De Marktstraat zelf is naar het lijkt in de 11e tot vroege 13e eeuw dwars over de oudere bebouwingsstructuren uit de 8e tot 9e eeuw aangelegd als keienpad deels langs de rand van deze gracht, deels over een opgevuld grachtgedeelte. <br>Enige tijd na de uiteindelijke demping van de ringwalgracht is de ruimte die ter plekke van de wal en de gracht is vrijgekomen, in de latere 13e of eerste helft van de 14e eeuw in beslag genomen door bebouwing. Uit dezelfde periode zijn aanwijzingen van ambachtelijke activiteiten aangetroffen in de vorm van ijzersmederij. Terwijl de bebouwing in deze periode nog (deels?) gefundeerd was met ingegraven palen, lijken in de latere 14e tot 15e eeuw houtskelet- en vakwerkconstructies algemener te worden, waarbij nog weinig baksteen wordt gebruikt. Pas vanaf de 17e eeuw wordt baksteengebruik algemeen in het onderzoeksgebied. De bebouwing is dan al grotendeels verdwenen uit de onderzochte ontsluitingen, die voornamelijk op enige afstand van de omringende straten liggen. Alleen in het noorden van de Tuin van Soer zijn omvangrijkere huisresten blootgelegd van een afgebrand vakwerkhuis uit de 14e tot en met 16e eeuw en een daarnaast een in de 18e eeuw opgetrokken vakwerkhuis, dat rond 1901 is afgebroken.</p>