การศึกษาเพื่อจัดทำคะแนนคาดการณ์ภาวะนิ่วในทางเดินน้ำดีในผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้จากลักษณะทางคลินิก

ที่มา: นิ่วในทางเดินน้ำดีก่อให้เกิดภาวะแทระซ้อนมากมาย การสืบค้นเพื่อตรวจและรักษามีความหลากหลายและท้าทาย การส่องกล้องตรวจท่อทางเดินน้ำดีเป็นการตรวจและรักษาที่สาคัญแต่ก่อให้เกิดภาวะแทรกซ้อนและบางครั้งรุนแรงถึงชีวิตได้ แนวทางการรักษาที่มีอยู่ครอบคลุมผู้ป่วยที่กว้างแต่ไม่เจาะจงต่อผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง โมเดลคะแนนคาดการณ์ที่เคยมีมา มีข้อจำกัด การศึกษานี้ จึงจัดทำเพื่อจัดทำคะแนนคาดการณ์นิ่วในทางเดินน้ำดีทั้งนี้ เพื่อเพิ่มความสามารถในการแยกแยะกลุ่มผู้ป่วยโดยเฉพาะเจาะจงต่อกลุ่มเสี่ยง และเหมาะสมตามกระบวนการวิจัย วิธีการศึกษา: Retrospective “diagnostic” observational cohort study ผู้ป่วย ที่มารับการตรวจด้วยการตรวจยืนยันในโรงพยาบาลสวรรค์ประชารักษ์ จังหวัดนครสวรรค์ ตั้งแต่ มกราคม พ.ศ. 2561 ถึง มิถุนายน พ.ศ. 2564 หลังจากคัดผู้ป่วยตามเกณฑ์แล้ว เก็บข้อมูลอายุ เพศ อาการแสดงทางคลินิก การตรวจการทางานของตับ การตรวจทางรังสีได้แก่อัลตร้าซาวด์ หรือ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ นำข้อมูลมาวิเคราะห์กับผลจากการตรวจยืนยันว่าพบนิ่วในทางเดินน้ำดีหรือไม่ วิเคราะห์ข้อมูลแบบตัวแปรเดี่ยวและหลายตัวแปร คัดเลือกตัวแปรทำนาย สร้างคะแนนทำนาย แบ่งกลุ่มทำนาย วิเคราะห์ความสามารถในการแยกแยะ ปรับเทียบและอรรถประโยชน์ผลการศึกษา: เหลือผู้ป่วยทั้งหมด 621 คน จากผู้ป่วยที่ได้รับการตรวจยืนยัน 1,185 คน ในช่วงเวลาที่กำหนด พบผลบวกและลบเทียมร้อยละ 4.6 และ 2.4 จากการวิเคราะห์แบบตัวแปรเดี่ยวและหลายตัวแปร ตัวทำนายที่เหลือจากการคัดเลือกในโมเดลได้แก่ อายุมากกว่า 55 ปี ตับอ่อนอักเสบ ทางเดินน้ำดีอักเสบ ค่า Alkaline phosphatase: 125-250 และ มากกว่า 250 Unit/L ค่า bilirubin มากกว่า 4 mg/dL ตรวจพบภาวะตับแข็งจากภาพทางรังสี ท่อทางเดินน้ำดีใหญ่กว่า 6 มิลลิเมตรและตรวจพบนิ่วในทางเดินน้ำดีจากการตรวจทางรังสี เมื่อจัดทำคะแนนได้คะแนนตั้งแต่ -5 ถึง 27 คะแนน แบ่งกลุ่มเป็นตามความน่าจะเป็นในการพบนิ่วในทางเดินน้ำดีเป็น: ความน่าจะเป็นไม่เกินร้อยละ 30 เป็นกลุ่มเสี่ยงปานกลางถึงต่ำมีคะแนนน้อยกว่าหรือเท่ากับ 4 ความน่าจะเป็นระหว่างร้อยละ 30 ถึง 70 เป็นกลุ่มเสี่ยงปานกลางมีคะแนนระหว่าง 4 ถึง 14 และ ความน่าจะเป็นมากกว่าร้อยละ 70 เป็นกลุ่มเสี่ยงสูงมี คะแนนตั้งแต่ 14 คะแนนขึ้นไป จุดตัดล่างและจุดตัดบนมี positive likelihood ratio เท่ากับ 0.16 (95% Confidence interval (CI): 0.09, 0.26) และ 3.47 (95% CI: 2.60, 4.64) ตามลำดับ โมเดลมีค่าความสามารถในการแยกโรคที่ยอมรับได้ในรูปของ Area under Receiver operating characteristic curve ที่ 0.80 (95% CI: 0.76, 0.83) มีความปรับเทียบที่ดี (Well-calibrated) และได้ประโยชน์เมื่อเทียบกับการนำผู้ป่วยทุกคนไปรักษาหรือเทียบกับแนวทางการรักษาที่เป็นมาตรฐานเมื่อศึกษาอรรถประโยชน์ (Decision analysis) สรุปผลการศึกษา: คะแนนคาดการณ์นิ่วในทางเดินน้ำดีที่สร้างขึ้นมีความสามารถในการแยกโรคที่ยอมรับได้ และมีอรรถประโยชน์ทางคลินิก โมเดลสามารถช่วงแบ่งกลุ่มผู้ป่วยและช่วยในการตัดสินใจรักษา อย่างไรก็ตามการนำไปประยุกต์ใช้ยังต้องขึ้นอยู่กับความพร้อมของแพทย์และเครื่องมือของแต่ละสถาบันว่ามีทางเลือกในการตรวจและรักษาภาวะนิ่วในทางเดินนาดีมากน้อยแค่ไหน