ปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในการพิจารณาคดีในศาลไทย

ปัจจุบันการพิจารณาคดีของศาลในประเทศไทยมีการนำพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์มาใช้ในชั้นการพิจารณาคดี แต่พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ก็ถูกลดทอนความน่าเชื่อถือทำให้ไม่มีน้ำหนักในการรับฟังเป็นปัญหาการนำพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์มาใช้ในชั้นการพิจารณาคดี วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในการพิจารณาคดีในศาลไทยของผู้พิพากษา จำนวน 225 คน ที่ปฏิบัติงานในศาลยุติธรรม (ศาลชั้นต้น) โดยใช้แบบสอบถามเกี่ยวกับประเด็นปัญหาการวิจัยปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในการพิจารณาคดีในศาลไทยเก็บข้อมูลระหว่างเดือนมิถุนายน พ.ศ.2564 ถึงเดือนพฤษภาคม พ.ศ.2566 ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างเห็นด้วยกับประเด็นปัญหาการวิจัยปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในการพิจารณาคดี จำนวน 9 ประเด็นปัญหา เรียงจากเห็นด้วยมากไปน้อย ได้แก่ 1) การแปลค่าและรายงานผลการตรวจพิสูจน์พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์มาจากทฤษฎีหรือเทคนิคที่ไม่สามารถทดสอบได้ (testable theory of technique) ไม่มีความสมเหตุสมผล ไม่มีข้อมูลอ้างอิงที่เพียงพอ 2) ผู้ตรวจพิสูจน์พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ไม่มีความน่าเชื่อถือ ขาดคุณสมบัติ และความไม่เป็นกลางของผู้ตรวจพิสูจน์ 3) การดำเนินการไม่เป็นไปตามขั้นตอนและมีอุปกรณ์ในการตรวจพิสูจน์พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่ไม่ได้มาตรฐานและไม่เป็นที่ยอมรับโดยทั่วไป 4) พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ไม่สัมพันธ์กับคดี 5) พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่มีอยู่เกิดขึ้นและได้มาโดยมิชอบด้วยกฎหมาย 6) การได้มาของพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ไม่ปฏิบัติตามวิธีการขั้นตอนการตรวจเก็บ การครอบครองพยานหลักฐานจากสถานที่เกิดเหตุ 7) หลักการ ทฤษฎี หรือความเห็นทางวิชาการ (technical or academic) เกี่ยวกับพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ที่มีการอ้างอิงเป็นพยานยังไม่เป็นที่ยอมรับของผู้ปฏิบัติงานทั่วไป 8) การนำเสนอพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ของพนักงานสอบสวนหรือพยานผู้เชี่ยวชาญมีข้อมูลอ้างอิงที่ไม่เพียงพอ และ 9) พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในด้านนั้น ๆ ยังไม่เป็นที่ยอมรับเป็นการทั่วไป (general acceptance) โดยกลุ่มตัวอย่างเห็นด้วยกับประเด็นดังกล่าวอยู่ระหว่างร้อยละ 59.19 ถึง 88.79 โดยแต่ละประเด็นมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.05) อย่างไรก็ตามกลุ่มตัวอย่างร้อยละ 63.68 เห็นว่า ประเด็นพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ไม่สอดคล้องกับคำเบิกความของพยานหลักฐาน ไม่เป็นปัญหาในการรับฟังพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในการพิจารณาคดี จากผลการวิจัยบ่งชี้ว่าแนวทางการแก้ไขปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ในการพิจารณาคดีในศาลไทยคือต้องแสดงหรือพิสูจน์ให้เห็นว่า 1) พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์เกิดขึ้นและได้มาโดยชอบด้วยกฎหมาย มีความสัมพันธ์กับคดี 2) การตรวจเก็บพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์เป็นไปตามขั้นตอนที่มาตรฐานกำหนด 3) การตรวจพิสูจน์พยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ทำตามหลักการ ทฤษฎี หรือขั้นตอนที่ยอมรับโดยทั่วไปตามมาตรฐานสากล 4) ผู้ตรวจพิสูจน์ต้องมีความเป็นกลาง 5) การแปลค่าและการนำเสนอพยานหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์ต้องมีข้อมูลอ้างอิงที่เพียงพอมีความสอดคล้องกันในคดี มีข้อมูลทางสถิติหรืองานวิจัยที่เกี่ยวข้องรองรับและตรวจสอบได้