Zeepziederij De Clock (AAR 129)

De aan de Spuistraat gelegen plangebieden Tabak I en II, samen 2350 m2 groot, bevinden zich in een stedelijke zone die in de jaren 1380 bij de stad werd gevoegd. Verschillende historische kaarten laten zien dat het terrein in de 16de eeuw gaandeweg werd volgebouwd. Vanwege de archeologische verwachting van bouwsporen is vanaf eind 2015 in opeenvolgende fases archeologisch veldwerk ingepast bij de ontgraving van twee bouwputten. Fase 1, uitgevoerd in november 2015, was gericht op de percelen Spuistraat 227‐229 en het aangrenzend achterterrein op de percelen 231 en 233. De panden 227 en 229 zijn gelijktijdig gebouwd rond 1520. Ze hadden een gemeenschappelijke eensteens brede bouwmuur uit rode baksteen en een houtskelet constructie. Het achterhuis van perceel 227 was ingericht met een haardplaats met aspot en een plavuizenvloer van schuin in de ruimte gelegde plavuizen. Achter het pand was ter hoogte van een binnenplaats of achtertuin een 90 cm hoge eikenhouten ton ingegraven. Op het achterterrein van de percelen 231 en 233 verrezen tussen 1530 en 1560 een aantal kleinere panden. Fase 2 startte vanaf juni 2016 op het terrein tussen de Kaatsbaansteeg in het noorden en de Wijdesteeg in het zuiden ter hoogte van Spuistraat 199‐213 en Wijdesteeg 4– 16. Langs de Kaatsbaansteeg waren nog overblijfselen aanwezig van pakhuizen rond 1560: deze bestonden uit plavuizenvloeren en enkele poeren en muurfragmenten met natuurstenen neuten als fundering voor de houtskeletten. Vanaf eind 16de eeuw werden acht kleine panden (Spuistraat 201 t/m 207 en 209 t/m 213) aan weerszijden van deze 2 m brede steeg gebouwd. De panden waren 4‐5 m breed en maximaal 5 m diep en voorzien van een haardplaats. Slechts één pand had een inpandige beerput met afval uit de 18de en 19de eeuw. Van Wijdesteeg 4 is historisch bekend dat hier een bierbrouwerij in de 16de eeuw en een zeepziederij in de 17de eeuw waren gevestigd. In 1608 werd het pand verkocht aan Pieter Jacobszn Elias die vervolgens in het pand zeepziederij De Clock inrichtte. Het archeologisch onderzoek heeft in combinatie met de dendrochronologische datering van het funderingshout van de diverse constructies inzicht gegeven in de geschiedenis van dit bedrijfspand. Achterin het pand bevonden zich tal van constructies die verband hielden met de activiteiten van de zeepziederij De Clock uit 1608. Deze bestonden uit vier langwerpige gemetselde bakken die in 3, 4 of 5 compartimenten waren ingedeeld en een beerput. Het fornuis bestond uit een ronde bakstenen constructie met een maximale diameter van 3,4 m. Door het gebruik als pakhuis en later garageruimte verkeerden de onderliggende sporen in goede staat en boden unieke informatie over de inrichting van dit historische bedrijfscomplex waarvan maar weinig archeologische voorbeelden bestaan. De bakstenen van het fornuis zijn in 2018 gebruikt voor een reconstructie op het binnenterrein van de nieuwbouw.