แนวทางการปรับปรุงเรือนจำสำหรับผู้ต้องขังก่อนปล่อยตัวกรณีพ้นโทษตามแนวคิดแคมปัส-ดีไซน์: กรณีศึกษา: อาคารผังแผ่จากศูนย์กลางเรือนจำกลางคลองเปรมกรุงเทพมหานคร

เรือนจํากลางคลองเปรมเป็นสถานที่คุมขังผู้กระทําผิดซึ่งถูกก่อตั้งขึ้นตั้งแต่ พ.ศ.2478 โดยมีการวางผังอาคารดั้งเดิมแบบแผ่จากศูนย์กลาง แม้สะท้อนถึงแนวคิดเรือนจําแบบเดิมซึ่งเน้นการควบคุมลงโทษ ถือได้ว่าตัวอาคารมีรูปแบบทางสถาปัตยกรรมที ่เด่นชัดและมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ปัจจุบันเรือนจํากลางคลองเปรมประสบปัญหาความหนาแน่นจากการเพิ่มขึ้นของตัวอาคารอื่น ๆ และถูกแวดล้อมด้วยการขยายตัวของเมือง งานวิจัยนี้ศึกษาความเป็นไปได้ในการพัฒนาอาคารเรือนจําเก่าดังกล่าว โดยใช้การวางผังและออกแบบตามแนวคิด “แคมปัส-ดีไซน์” (CampusDesign) เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่มีมนุษยธรรมมากขึ้น ในศตวรรษที่ 21กระบวนการศึกษาประกอบด้วย 1) การเปรียบเทียบแนวคิดแคมปัส-ดีไซน์ในด้านคํานิยาม ด้านการออกแบบผังสถาปัตยกรรม และภูมิทัศน์รวมถึงการจัดองค์ประกอบอื่น ๆ พบว่ามีลักษณะการจําลองบรรยากาศและการใช้ชีวิตภายนอกเรือนจําซึ่งสามารถนําไปใช้กับการปรับปรุงเรือนจําในอดีตได้2) การศึกษาการนําแนวคิดแคมปัส-ดีไซน์มาออกแบบเรือนจําใหม่ ผ่านกรณีศึกษาพบว่า มีการกระจายตัวของอาคารการจัดวางภูมิทัศน์และการออกแบบสถาปัตยกรรมตามแนวคิดดังกล่าวจนเกิดเป็นรูปแบบเรือนจําใหม่ โดยได้สะท้อนและรองรับกิจกรรมการฟื้นฟูผู้กระทําผิด(Rehabilitation) ที่หลากหลาย และ 3) การสํารวจลักษณะทางกายภาพของเรือนจํากลางคลองเปรมเพื่อระบุคุณค่าในการอนุรักษ์และโอกาสในการปรับปรุงซึ่งพบว่าสิ่งที่ควรเก็บรักษาไว้คือ อาคารเรือนนอนกลาง อาคารหอควบคุมกลาง และอาคารสํานักงานกลางของเรือนจํา 4) การศึกษาวิถีชีวิตของผู้ต้องขังทั้งแบบเก่าและแบบใหม่หลังการศึกษาวิถีการบําบัดแก้ไขฟื้นฟูผู้ต้องขัง 5) การสร้างเกณฑ์ของการออกแบบตามแนวคิดแคมปัส-ดีไซน์ผลการศึกษาของบทความสรุปได้ว่า หลักการออกแบบวางผังแบบแคมปัส-ดีไซน์นั้นมีลักษณะสําคัญคือ 1) มีการออกแบบผังกระจายตัวของอาคาร การจัดวางตําแหน่งอาคารเปรียบเหมือนโลกภายนอกเรือนจํา เมื่อนํามาประยุกต์ใช้กับอาคารประเภทเรือนจําจึงสามารถส่งเสริมวิถีชีวิตปกติตามลักษณะโลกภายนอกเรือนจํา และ 2) จากการสํารวจศักยภาพเรือนจํากลางคลองเปรมในปัจจุบัน พบว่า อาคารเรือนจําดั้งเดิมควรได้รับการอนุรักษ์โดยควรผสานการปรับปรุงกับแนวคิดแคมปัส-ดีไซน์ตามแนวทางการพัฒนา 9 แนวทาง เพื่อทําหน้าที่ใหม่ตามแนวคิดการลงทัณฑ์ในบริบทเมืองที่เปลี่ยนไป ทั้งนี้เพื่อเป็นต้นแบบการพัฒนาเรือนจําอื่นต่อไป