แนวทางการยกระดับการกระจายอำนาจด้านสาธารณสุขในภารกิจหลังการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัด: กรณีศึกษาจังหวัดนครปฐม

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสถานการณ์ ประเด็นปัญหา และปัจจัยที่มีผลต่อกระบวนการขับเคลื่อนการดำเนินงานหลังการถ่ายโอนภารกิจโรงพยาบาลสุขภาพประจำตำบลให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐม เพื่อเป็นแนวทางการยกระดับการกระจายอำนาจด้านสาธารณสุขในภารกิจหลังการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเชิงคุณภาพนี้ ได้แก่ การศึกษาจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มเป้าหมาย 4 กลุ่ม ได้แก่ ผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้บริหาร ผู้ปฏิบัติงาน และผู้รับบริการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพประจำตำบล โดยศึกษาปัจจัยดังนี้ 1) ปัจจัยด้านกลไกในการขับเคลื่อนงาน โดยใช้กรอบแนวคิดการจัดการปกครองแบบร่วมคิดร่วมทำในการขับเคลื่อนงานให้บรรลุเป้าหมาย 2) ปัจจัยในการขับเคลื่อนงานของหน่วยงานหลัก (โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล) ในภารกิจหลัก โดยใช้การวิเคราะห์กรอบแนวคิดระบบสุขภาพขององค์การอนามัยโลก 6 เสาหลักสุขภาพ ซึ่งเป็นพื้นฐานองค์ประกอบหลักของหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ โดยทั้ง 2 ปัจจัยหลักมีความเชื่อมโยงความสัมพันธ์ส่งผลต่อภารกิจหลังการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแก่องค์การบริหารส่วนจังหวัดในบริบทพื้นที่จังหวัดนครปฐม ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการของการขับเคลื่อนการดำเนินงานหลังการถ่ายโอนภารกิจโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐม ปัจจัยด้านกลไกในการขับเคลื่อนงาน ได้แก่ 1) นโยบาย/มาตรการ/ข้อกำหนด/ข้อตกลง 2) ความร่วมมือระหว่างผู้ถ่ายโอนและผู้รับโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล 3) เครือข่ายกลไกความร่วมมือในระดับปฏิบัติการ มีการจัดการปกครองแบบร่วมคิดร่วมทำร่วมมือของทุกภาคส่วน โดยมีแผนการขับเคลื่อนกิจกรรมและการใช้ทรัพยากรร่วมกันเป็นกลไกสำคัญในการดำเนินงาน และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน นอกจากนี้ การวิจัยยังพบว่า การจัดการปกครองแบบร่วมคิดร่วมทำความร่วมมือมีประสิทธิผลเชิงบวกส่งผลต่อปัจจัยในการขับเคลื่อนงานของหน่วยงานหลัก (โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลวังน้ำเขียว) ระหว่างภารกิจหลักกับ 6 เสาหลักสุขภาพ ได้แก่ 1) ด้านคุณภาพบริการสุขภาพปฐมภูมิ 2) ด้านกำลังคนด้านสุขภาพ 3) ด้านระบบสารสนเทศด้านสุขภาพ 4) ด้านการเข้าถึงยาและเวชภัณฑ์ที่จำเป็นทางการแพทย์ 5) ด้านกลไกการคลังด้านสุขภาพ และ 6) ด้านภาวะผู้นำและธรรมาภิบาล โดยส่งผลให้การดำเนินงานหลังการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลวังน้ำเขียวให้แก่องค์การบริหารส่วนจังหวัดผ่านตามเกณฑ์ประเมินคะแนนทุกข้อจะต้องไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 ของมาตรฐานที่กำหนดการบริการด้านระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิมีการคุณภาพและมาตรฐานในงานการให้บริการสุขภาพปฐมภูมิ พัฒนาคุณภาพการบริการด้านระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิ ซึ่งช่วยลดความเหลื่อมล้ำการเข้าถึงบริการด้านระบบบริการสุขภาพปฐมภูมิ เพื่อให้ประชาชนได้รับประโยชน์สูงสุด อย่างไรก็ตาม ยังคงมีอุปสรรคด้านความกังวล ด้านกำลังคนด้านสุขภาพขาดแคลนบุคลากรทางการแพทย์ ด้านระบบสารสนเทศด้านสุขภาพระบบข้อมูลตัวชี้วัดไม่ตรงกับบริบทพื้นที่ ด้านงบประมาณมีข้อจำกัดทำให้การเงินขาดสภาพคล่อง และข้อกฎหมาย ระเบียบราชการยังมีความไม่ชัดเจนเป็นอุปสรรคต่อผู้ปฏิบัติงาน ซึ่งจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขจากการบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมทุกภาคส่วน เพื่อส่งเสริมการพัฒนาคุณภาพการให้บริการสุขภาพระดับปฐมภูมิได้อย่างมีประสิทธิภาพ งานวิจัยนี้ มีข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ได้แก่ 1) ควรมีการกำหนดนโยบายในการดำเนินงานที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรม 2) องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐมควรทำแผนพัฒนาเพิ่มกรอบโครงสร้างด้านบุคลากรในสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดด้วยตนเองโดยไม่พึ่งกำลังคนของหน่วยบริการแม่ข่าย 3) องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐมควรพิจารณาประยุกต์ใช้เทคโนโลยีข้อมูลในการบริหารจัดการข้อมูลขนาดใหญ่ทางด้านสุขภาพ 4) องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐมควรจัดทำแผนศึกษาพัฒนาการจัดการเรื่องจัดซื้อยาและเวชภัณฑ์ด้วยตนเองในอนาคต 5) องค์การบริหารส่วนจังหวัดนครปฐมควรมียุทธศาสตร์การแสวงหาแหล่งรายได้ช่องทางอื่นให้แก่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และ 6) ควรมีอนุกรรมการทางด้านกฎหมายควบคุม กำกับ ดูแล และกำหนดระเบียบปฏิบัติที่ชัดเจนให้แก่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลในการขับเคลื่อนงานสู่การปฏิบัติที่แท้จริง