ปัญหาสัญญาอัจฉริยะบนระบบบล็อกเชน: ศึกษากรณีการคุ้มครองผู้บริโภคในสัญญาอัจฉริยะบนระบบบล็อกเชน

ในปัจจุบันเทคโนโลยีมีบทบาทในชีวิตประจำวันของมนุษย์อย่างมาก รวมถึงในการทำงาน การติดต่อสื่อสาร และการทำกิจกรรมพักผ่อนหย่อนใจ เทคโนโลยีบล็อกเชน (Blockchain) เป็นเทคโนโลยีหนึ่งที่มีความสำคัญและแพร่หลายมาก ในระยะแรกเทคโนโลยีบล็อกเชนถูกนำมาใช้เพียงเพื่อการโอนสกุลเงินดิจิทัล (Cryptocurrency ) แต่ต่อมาได้รับการประยุกต์ใช้ในการทำสัญญาอัจฉริยะ (Smart Contract) อีกด้วย ซึ่งปรากฏให้เห็นอยู่มากมาย เช่น การขายสินค้าออนไลน์ การเสนอขายโทเคนดิจิทัล (Initial Coin Offering หรือ ICO) หรือการขายประกันออนไลน์ เป็นต้นแม้ระบบบล็อกเชนที่ใช้ในการทำสัญญาอัจฉริยะสามารถประมวลผลได้อย่างเป็นเลิศกว่าสมองของมนุษย์หลายเท่า แต่ระบบก็อาจเกิดความไม่เสถียรหรือความผิดพลาดและนำมาซึ่งความสูญเสียอย่างมาก นอกจากนี้การใช้ระบบบล็อกเชนก็อาจก่อให้เกิดการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลอีกด้วย วิทยานิพนธ์นี้จึงมุ่งศึกษาปัญหาที่เกิดกับผู้บริโภคและแนวทางในการคุ้มครองผู้บริโภคจากความผิดพลาดและการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคลในการทำสัญญาอัจฉริยะบนระบบบล็อกเชน โดยศึกษากฎหมายไทยเปรียบเทียบกับกฎหมายของประเทศสหราชอาณาจักรและสิงคโปร์และออสเตรเลีย และนำเสนอแนวทางในการแก้ไขปัญหาดังกล่าวข้างต้นจากการศึกษาพบว่าในประเด็นเรื่องเสถียรภาพของระบบบล็อกเชนนั้น มีปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “51% Attack” ซึ่งเป็นภัยแก่ผู้เข้าทำสัญญาอัจฉริยะบนระบบบล็อกเชน ส่วนในประเด็นการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลนั้น กฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของไทย (พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562) ซึ่งเพิ่งตราขึ้นตามแนวทางของ General Data Protection Regulation 2016 (GDPR) ของสหภาพยุโรปยังให้ความคุ้มครองไม่เพียงพอแก่ผู้บริโภคซึ่งทำสัญญาอัจฉริยะบนระบบบล็อกเชน กล่าวคือ กฎหมายไทยยังไม่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลในบริบทของการกรอกข้อมูลอัตโนมัติในขณะที่ GDPR ให้ความคุ้มครองเพียงพอ นอกจากนี้ ทั้ง GDPR และกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของไทยมิได้คุ้มครองข้อมูลทางเทคนิคที่ไม่ระบุตัวตนแต่สามารถบ่งชี้ถึงตัวบุคคลได้วิทยานิพนธ์นี้มีข้อเสนอแนะดังนี้ ในประเด็นปัญหาเกี่ยวกับเสถียรภาพของระบบบล็อกเชนและความผิดพลาดที่เกิดจากระบบบล็อกเชนนั้น แม้กฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองผู้บริโภคและหลักกฎหมายเกี่ยวกับความรับผิดในทางอาญาทั่วไปจะสามารถให้ความคุ้มครองผู้บริโภคได้ในระดับหนึ่ง แต่ก็อาจใช้แนวทางด้านเทคโนโลยีแก้ไขปัญหาได้อีกโสดหนึ่งด้วย กล่าวคือ แนวทางการแปลงกฎหมายให้อยู่ในลักษณะของโค้ดคอมพิวเตอร์ ซึ่งเป็นแนวทางที่ปรากฏในหลายประเทศในปัจจุบัน ตามแนวทางดังกล่าวกฎหมายปกติธรรมดาจะถูกแปลงรูปไปสู่กฎหมายดิจิทัลที่สามารถบังคับใช้ได้ทันทีในกรณีที่มีข้อพิพาท ทั้งนี้ ระบบคอมพิวเตอร์จะปรับใช้กฎหมายได้โดยอัตโนมัติและปราศจากการแทรกแซงของมนุษย์ แนวทางนี้ยังช่วยลดภาระงานของผู้ตัดสินคดีได้อีกด้วยเนื่องจากระบบคอมพิวเตอร์ทำงานได้ตลอด 24 ชั่วโมงต่อวัน ส่วนในประเด็นการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลนั้น วิทยานิพนธ์นี้เสนอให้ปรับปรุงแก้ไขกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของไทย โดยขยายความคุ้มครองไปถึงข้อมูลส่วนบุคคลในบริบทของการกรอกข้อมูลอัตโนมัติและข้อมูลทางเทคนิคที่ไม่ระบุตัวตนแต่สามารถบ่งชี้ถึงตัวบุคคลได้อีกด้วย เพื่อให้ความคุ้มครองแก่ผู้บริโภคที่ทำสัญญาอัจฉริยะบนระบบบล็อกเชน