Opgraving Enschede Zuidkamp Opgraving Erve Overmaat op de Zuidkamp, gemeente Enschede (OV)

<p>Laagland Archeologie heeft in maart 2018 een archeologische opgraving uitgevoerd aan de Zuidkamp, ‘deelgebied D’ te Enschede, gemeente Enschede (OV). Op het terrein is eerder archeologisch onderzoek uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek is door het bevoegd gezag besloten dat er een aanvullend onderzoek dient plaats te vinden in de vorm van een Archeologische opgraving. </p><p>Het doel van de opgraving is het documenteren en bergen van de aanwezige resten van de aanwezige archeologische vindplaats in het deelgebied. De vindplaats omvat het voormalige Erve Overmaat en de mogelijk aanwezige oudere sporen en resten van een voorganger van dit erf. De boerderij en bijgebouwen van Overmaat zijn in 1941 op last van de Duitse bezetter afgebroken vanwege de aanleg van het Südlager, de latere Zuidkamp. </p><p>Bij de opgraving zijn de resten van de afgebroken boerderij en bijgebouwen blootgelegd en gedocumenteerd. Deze resten bestonden uit muurwerk van funderingen, funderingssporen en divers vondstmateriaal. De interpretatie van deze resten werd vergemakkelijkt door de bouwopnametekeningen die kort voor de afbraak zijn gemaakt. Van de boerderij, aanvankelijk een kenmerkend Twentse hallenhuisboerderij met latere aanbouwen, kwamen de opgravingsgegevens nagenoeg exact overeen met de plattegrond op de genoemde tekeningen. De eerste fase, die bestond uit de hallenhuisboerderij, dateert uit de eerste helft van de 19e of mogelijk eind van de 18e eeuw. De tweede fase omvat een stalaanbouw die vermoedelijk in de tweede helft van de 19e eeuw dateert en de derde fase omvat een voor een plattelandsboerderij opmerkelijk ‘stads’ aandoend aangebouwd woonhuis dat ronde de eeuwwisseling moet zijn aangebouwd.</p><p>Verder zijn er op en rond het voormalige erf veel grondsporen van greppels, kuilen en paalkuilen aangetroffen die merendeels niet nader te bepalen structuren vormden. Een aanzienlijk deel van deze sporen kon op basis van vondsmateriaal in de periode van de late 18e en de 19e/20e eeuw worden gedateerd. Uit de aanwezige sporen konden nog een vijftal andere structuren worden onderscheiden die als bijgebouwen van het erf zijn aan te merken, hoewel die niet gelijktijdig bestaan zullen hebben. Vermeldenswaardig is nog de vondst van een tonput waarin een wijnvat is gevonden.</p><p>Sporadisch zijn er vondsten en sporen uit de volle middeleeuwen aangetroffen. Het gaat om een beperkt aantal kogelpotscherven en grijsbakkende scherven en een paar sporen. Een aantal van die sporen bestaat uit paalkuilen die wellicht een deel van een bouwstructuur vormden, vermoedelijk een bijgebouw van een erf uit de volle middeleeuwen dat in de directe omgeving/nabijheid gelegen moet hebben. Op basis van de verspreiding van de sporen en vondsten uit zowel deze opgraving als uit het proefsleuvenonderzoek op het westelijk aangrenzende terrein, mag worden verondersteld dat de kern van het erve Overmaat in de volle middeleeuwen op korte afstand ten noordwesten van het opgegraven terrein heeft gelegen.</p><p>Het is opmerkelijk dat er uit de periode tussen de volle middeleeuwen en de late 18e eeuw nagenoeg geen vondsten zijn gedaan. Aangezien het onwaarschijnlijk is dat in die periode het erve Overmaat een tijdlang weg is geweest, zal het erf in die periode waarschijnlijk ook ongeveer ter plaatse van het westelijk aangrenzende terrein hebben gelegen. Bij het proefsleuvenonderzoek dat daar is uitgevoerd zijn er aan de hand van het vondstmateriaal wel wat spaarzame vondsten gedaan die deze veronderstelling ondersteunen.</p><p>Het aangetroffen aardewerk weerspiegeld, in vergelijking met stedelijke contexten, een relatief eenvoudig vondstcomplex van de erven op het Oost-Nederlandse platteland. Een dergelijke vondstcomplex is in 2009 ook aangetroffen bij het opgegraven erve Sprakel.</p><p>Het lijkt er echter wel op dat, vanwege de wat luxere en wellicht duurdere aardewerksoorten en de latere aanbouw van een fors stads aandoend woonhuis, de bewoners op Overmaat iets rijker waren of dit wellicht wat meer voordeden.</p>