การพัฒนาเกณฑ์การประเมินทางสุขภาวะเชิงกายภาพในสถานศึกษาของรัฐในประเทศไทย

ในปัจจุบันประเด็นด้านสุขภาพและสุขภาวะยังเป็นประเด็นที่ทั่วโลกให้ความสนใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสุขภาพในวัยเด็ก เพราะเป็นวัยที่มีพัฒนาการที่รวดเร็วในหลายๆ ด้าน ในทางตรงกันข้าม เมื่อสำรวจอาคารที่ออกแบบเพื่อสุขภาวะของผู้ใช้อาคารในประเทศไทยพบว่า อาคารประเภทสถานศึกษาไม่มีการให้ความสำคัญกับเรื่องสุขภาวะอย่างชัดเจน ในวงการสถาปัตยกรรม ผู้ออกแบบ นักพัฒนาโครงการ ตลอดจนหน่วยงานของไทยที่มีความเกี่ยวข้องกับเรื่องการศึกษาและสุขภาพของคนไทย ได้เริ่มเล็งเห็นถึงความสำคัญของประเด็นด้านสุขภาวะในอาคารและมีความพยายามในการออกแบบให้ได้ตามมาตรฐานเกณฑ์สุขภาวะในระดับสากล อย่างไรก็ดี การนำมาตรฐานการออกแบบอาคารของต่างประเทศมาใช้ทันที มักสร้างปัญหาให้แก่อาคารไม่เหมาะสมต่อประเภทการใช้งานหรือสภาพแวดล้อมของไทย จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องทำการวิจัยเพื่อพัฒนาแนวทางที่เหมาะสมต่อบริบทแวดล้อมของอาคารสถานศึกษาในประเทศไทยงานวิจัยนี้จึงมุ่งเน้นศึกษาและพัฒนาเกณฑ์การประเมินอาคารเรียนเชิงกายภาพ ในสถานศึกษาของรัฐโดย 1. ศึกษาเกณฑ์การประเมินการออกแบบสภาพแวดล้อมของสถานศึกษาทั้งในประเทศไทยและในระดับสากลในประเด็นเชิงกายภาพ ได้แก่ เกณฑ์ประเมินโรงเรียนสุขภาวะของ สสส., เกณฑ์ประเมินห้องเรียนคุณภาพของ สพฐ. และเกณฑ์ WELL v.1 Pilot : Education Facility 2. วิเคราะห์สรุปประเด็นและจัดทำแบบสอบถามเพื่อประเมินหาค่าความเหมาะสมและระดับความน่าเชื่อถือของแบบประเมิน โดยวิธีเดลฟาย (Delphi method) โดยศึกษาเชิงสำรวจ เพื่อรวบรวมความเห็นของกลุ่มผู้เชี่ยวชาญและผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับประเด็นด้านสุขภาวะและการออกแบบอาคารสถานศึกษาของประเทศไทยจำนวน 10 ท่าน แล้วสรุปเป็นเกณฑ์การประเมินจากฉันทามติของกลุ่มผู้เชี่ยวชาญ 3. นำแบบประเมินที่ได้มาทำการประยุกต์และทดสอบความเหมาะสมและความเป็นไปได้ของเกณฑ์การประเมินที่พัฒนาขึ้นกับแบบอาคารเรียนมาตรฐานของ สพฐ. ได้แก่ แบบอาคารเรียนยอดนิยม (324 ล.) และแบบอาคารเรียนใหม่ล่าสุด (OBEC 105 ล./61) และทำการลงพื้นที่เพื่อประเมินจากกรณีศึกษาที่ใช้แบบอาคาร 324 ล. จำนวน 3 โรงเรียน และ 4. วิเคราะห์และสรุปผลจากเกณฑ์ข้างต้นเพื่อให้ได้แบบประเมินที่ครอบคลุมประเด็นตามหลักทางสากลและเหมาะสมกับบริบทแวดล้อมของอาคารสถานศึกษาในประเทศไทย ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยทางกายภาพของเกณฑ์ประเมินสุขภาวะเชิงกายภาพ ที่เหมาะสมกับบริบทของสถานศึกษาของรัฐ ในประเทศไทย ได้แก่ หมวดอากาศ หมวดน้ำ หมวดบำรุงรักษา หมวดแสงสว่าง หมวดการออกกำลังกาย หมวดสภาวะน่าสบาย หมวดจิตใจ และหมวดที่จำเป็นตามหลักกฎหมาย คือ หมวดความปลอดภัย และผลจากความคิดเห็นของกลุ่มผู้เชี่ยวชาญโดยวิธีเดลฟาย สรุปได้ดังนี้ 1) การแบ่งระดับการให้คะแนนของหัวข้อนั้น จะแบ่งเป็น 2 ลักษณะ คือ ข้อบังคับและข้อทั่วไป โดยอ้างอิงมากจากเกณฑ์การประเมินระดับสากล และ 2) ในส่วนของระดับความสำคัญของแต่ละประเด็น ได้ฉันทามติของกลุ่มผู้เชี่ยวชาญว่า มีหัวข้อประเภทบังคับจำนวน 20 ข้อ และหัวข้อประเภททั่วไปจำนวน 20 ข้อ และจากการพิจารณาเกณฑ์การประเมินร่วมกับแบบอาคารเรียนมาตรฐาน พบว่า ลักษณะทางกายภาพของอาคารเรียน ยังมีส่วนที่ไม่ผ่านเกณฑ์ประเมินทางสุขภาวะ ทั้งในเรื่องของลักษณะของพื้นที่ วัสดุที่ใช้ประกอบและตกแต่ง รวมทั้งการจัดพื้นที่เพื่อการใช้งานที่เหมาะสม ทั้งนี้ การพัฒนาเกณฑ์การประเมินนี้ เพื่อมุ่งหวังให้สามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในการออกแบบหรือประเมินอาคารสถานศึกษาของรัฐ ที่ส่งเสริมต่อสุขภาพรวมถึงพัฒนาการการเรียนรู้ของเด็ก และสอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน