Het Oosterhoofd van de Rommelhaven

<p>Eind 2023 vond aan de Harlingersteiger in Enkhuizen een archeologische begeleiding plaats bij het vervangen van de kademuur. De Harlingersteiger ligt op het Oosterhoofd, een havenhoofd dat rond 1400 is aangelegd. De geformuleerde onderzoeksvragen zijn terug te vinden in paragraaf 3.1. Het onderzoek bestond in hoofdzaak uit het documenteren van uitgetrokken palen. Hiernaast is een structuur in de kade gedocumenteerd. De gevolgde methode van het onderzoek is in meer detail beschreven in paragraaf 3.2.
</p><p>
De bestaande kademuur van basaltblokken dateerde uit de jaren 60 of 70 van de 20ste eeuw. Bij de sloop van de moderne kademuur bleken hierachter, in de kade, veel palen aanwezig te zijn. Zij bevonden zich onder water en konden daarom niet in situ worden gedocumenteerd. Hierdoor is niet bekend welke paal oorspronkelijk waar stond. De palen zijn uit het water getrokken en op een grote berg gegooid. Geschat wordt dat het om ruwweg 200 exemplaren gaat. In totaal zijn 36 palen gedocumenteerd. Van 21 palen zijn houtmonsters genomen en negentien hiervan konden worden gedateerd met dendrochronologisch onderzoek. Ook de herkomst van het hout is met dit onderzoek bepaald.</p><p>
Op basis van de vorm en houtsoort van de palen en de dateringen van het hout kunnen verschillende groepen worden onderscheiden. Zes eiken palen zijn uit verschillende periodes uit de 16de eeuw, een groep van acht eiken palen dateert rond 1648 en drie grenen palen zijn van rond 1730. Hiernaast is er één grenen paal uit eind 17de eeuw. Duidelijk is in ieder geval dat in het verleden regelmatig is gewerkt aan de kadeversterking van het Oosterhoofd, waarbij nieuwe palen naast de oude palen zijn geplaatst. Niet zeker is of de kadeversterking steeds in z’n geheel is vernieuwd, of dat steeds korte stukken van de kadeversterking zijn vernieuwd. Aannemelijk is dat oorspronkelijk sprake was van een houten kadebeschoeiing en dat dit op zeker moment een stenen beschoeiing is geworden. De oudste gedateerde palen zijn uit het begin van de 16de eeuw. Hout uit de vroegste periode van het Oosterhoofd, dat rond 1400 is gemaakt, ontbreekt. Op basis van de palen kan worden verondersteld dat rond 1649 de houten kadebeschoeiing is vervangen door een (bak)stenen kademuur. Hiernaast blijken rond 1730 werkzaamheden te hebben plaatsgevonden, waarschijnlijk naar aanleiding van problemen met de paalworm. </p><p>
In de kade is een vrij zware bakstenen fundering gevonden. Dit hangt waarschijnlijk samen met een voorganger van het nog bestaande Accijnshuisje, dat waarschijnlijk uit de 17de eeuw dateert.</p>