Culemborg, Havendijk Culemborg, De brug aan de Havendijk

<p>In opdracht van de gemeente Culemborg heeft BAAC (onderzoeks- en adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie) een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-P) uitgevoerd aan de Havendijk te Culemborg. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen restauratie van de brug in het plangebied. Ten behoeve van de restauratie is onderzoek nodig naar de dimensies en locatie van de brug onder het huidige straatniveau en naar de aansluiting van de brug op de voormalige Lekpoort.</p><p>Het plangebied bevindt zich aan de noordwestelijke rand van de historische binnenstad. Het plangebied wordt gevormd door de locatie van een brug, die grotendeels onder het wegdek van de straat Havendijk gelegen is. Aan de zuidoostkant sloot de brug in het verleden aan op een stadspoort; de in de 19e eeuw afgebroken Lekpoort. De locaties waar de proefsleuven gepland zijn, bevinden zich ter plekke van de stoep en de parkeervakken aan de zuidwestkant van de straat. Het maaiveld ter plekke van de proefsleuven is gelegen op gemiddeld 6,10 m +NAP; de waterspiegel in de gracht was ten tijde van het onderzoek gelegen op 2,50 m +NAP.</p><p>Resultaten Tijdens het onderzoek werd aan de oostkant van het plangebied muurwerk aangetroffen dat op basis van de locatie wordt geïnterpreteerd als de westelijke hoek van de Lekpoort. Gezien de steenformaten is het mogelijk dat dit muurwerk uit de 14e of 15e eeuw dateert. De aanzet van de zuidwestelijke frontmuur van de brug voor de Lekpoort is ingekast in het muurwerk van de poort.</p><p>De brug bestaat uit een tongewelf op opstanden, de gewelfaanzet is gelegen op ongeveer 4,00 m +NAP. De breedte van het gewelf ter hoogte van de gewelfaanzet bedraagt 2,30 m. De lengte van het tongewelf (van de brug) bedraagt 6,60 m. De noordoostelijke frontmuur van de brug is heden grotendeels in het zicht. De zuidwestelijke frontmuur is tijdens het onderzoek op drie locaties aangetroffen; aan beide uiteinden en in het midden, op de kruin van het gewelf. De lengte van de muur bedraagt 13,95 m. De brug kan op basis van de steenformaten niet nader worden gedateerd dan in de nieuwe tijd; op basis van de gebruikte mortel vóór het midden van de 19e eeuw. Een gedegen fasering, zoals een eventueel faseverschil tussen de opstanden, het gewelf en de frontmuur, kon op basis van het huidige onderzoek niet worden vastgesteld. Wel waren meerdere (kleinere) herstellingen van machinale baksteen zichtbaar.<br>Aan de zuidwestkant is de brug dichtgezet; de dichtzetting is onder de brug zichtbaar, maar is wegens de aanwezigheid van kabels en leidingen niet aangetoond in de proefsleuven. Het is daardoor onduidelijk of de dichtzetting onder het gewelf is aangebracht of tegen de zuidwestzijde van de frontmuur.</p>