Archeologische begeleiding en opgraving natuurontwikkeling Hunze, deelgebied Bonnerklap, Gieterveen, gemeente Aa en Hunze (DR)

<p>In het plangebied zijn tijdens de begeleiding onder meer de resten van een knijp of stuw, beschoeiingen, visplaatsen en vondsten uit de periode 17e tot en met vroege 19e eeuw gedaan. Vrijwel al deze structuren en een groot deel van de vondsten zijn te koppelen aan intensief gebruik van de Hunze in deze periode, de hoogtijdagen van de turfwinning rond en turfvaart op de Hunze en keientransport vanaf de 18e eeuw. Uit de late middeleeuwen is een visplaats aangetroffen. De verrassing was groot toen een in een verlande meander van de Hunze gevonden menselijk skelet niet uit deze periode dateert, maar tweeduizend jaar ouder blijkt te zijn en stamt uit de vroege ijzertijd. Samen met mogelijke beschoeiingen of visplaatsen uit dezelfde periode die even verderop van het skelet in de Hunze zijn aangetroffen, zijn dit sterke aanwijzingen dat de gebruiks- en bewoningsgeschiedenis van de Hunze terug gaat tot in de prehistorie.</p><p>Zoals gezegd zijn tijdens het onderzoek de resten van een verlaat gevonden. Na analyse van de gevonden constructie blijkt het hier om twee verschillende verlaten uit de 17e en de 18e eeuw te gaan die elkaar hebben opgevolgd, Verlaat I en Verlaat II. Deze laatste bleek uitstekend geconserveerd. Onder de grotendeels vergane opbouw van dit verlaat ging een zeer robuuste fundering van eiken palen en grenen damwanden schuil. Het blijkt te gaan om een planmatige en geprefabriceerde constructie, gemaakt om de tand des tijds te doorstaan. Aan de voor- en achterzijde van het verlaat is een stortbed van veldkeien aangebracht om onderspoeling te verhinderen. De sluis was voorzien van twee vloeren: een boven- en ondervloer. Op de bovenvloer was in het midden van het verlaat een drempelconstructie aanwezig, waar een hefdeur in gehangen moet hebben. Het verlaat was voorzien van houten plankenwanden en gebinten. Van deze gebinten zijn slechts enkele paalstompen bewaard gebleven. Het verlaat was aan de stroomopwaartse zijde voorzien van vleugels. De afmetingen van het verlaat bedragen circa 5 x 8 m. Op basis van dendrochronologisch onderzoek blijkt dat het verlaat tussen 1730 en 1740 gebouwd moet zijn, waarbij gebruik is gemaakt van zowel lokaal als geïmporteerd hout. Een keur aan voorwerpen die zowel tot de constructie van het verlaat behoorden als verloren voorwerpen zijn gevonden op en achter het verlaat. Deze voorwerpen geven inzicht in de (gesloopte en vergane) opbouw van het verlaat boven maaiveld en het dagelijks leven van de gebruikers ervan. Verlaat II is gebouwd naar de wensen uit die tijd: de turfschepen werden breder en hadden meer diepgang en behalve turf werden er nu ook massaal keien over de Hunze vervoerd, ter versterking van de Hollandse zeeweringen. Verlaat II is breder dan Verlaat I en moet schepen met een grotere diepgang hebben kunnen doorlaten. De bij het onderzoek aangetroffen baken- en peilloden die uit West-Friesland komen en een in Amsterdam vervaardigde tabaksdoos zijn duidelijke aanwijzingen voor het handelscontact van het gebied rond de Hunze met West-Friesland in deze periode.</p>