ATEROSKLEROZDA QON LIPIDLARINING BUZILISHI, TOMIR DEVORIDAGI PATOMORFOLOGIK O'ZGARISHLAR VA YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARINING RIVOJLANISH MEXANIZMLARI

Ateroskleroz — arterial tomirlarning ichki qavatida lipidlar, yallig‘lanish hujayralari va biriktiruvchi to‘qima komponentlarining to‘planishi bilan kechadigan surunkali, ko‘p omilli patologik jarayon bo‘lib, yurak-qon tomir kasalliklarining asosiy patogenetik asoslaridan biridir. Jarayonning boshlanishida aterogen lipoproteinlarning, ayniqsa past zichlikdagi lipoproteinlar (LDL) va lipoprotein(a) ning tomir intimasida ushlanib qolishi, ularning modifikatsiyasi va endoteliy funksiyasining buzilishi muhim o‘rin tutadi. Keyingi bosqichlarda monotsitlarning tomir devoriga migratsiyasi, makrofaglarning ko‘pikli hujayralarga aylanishi, silliq mushak hujayralari proliferatsiyasi hamda kollagen va boshqa ekstrasellyulyar matriks komponentlarining to‘planishi natijasida aterosklerotik blyashka shakllanadi. Blyashkaning o‘sishi tomir lümenining torayishiga olib keladi, uning fibroz qoplamasi yorilganda esa tromboz rivojlanib, miokard infarkti yoki ishemik insult kabi og‘ir klinik holatlar yuzaga kelishi mumkin. Mazkur maqolada lipid almashinuvidagi buzilishlar, aterosklerotik blyashkaning patomorfologik bosqichlari va yurak-qon tomir asoratlarining rivojlanish mexanizmlari kompleks tarzda yoritiladi.