Archeologisch bureauonderzoek Veneschans te Radewijk, gemeente Hardenberg (OV)

<p>Laagland Archeologie heeft in september 2025 een Archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd aan de Veneschans te Radewijk. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom geplande nieuwbouw en het opnieuw aanleggen van een gracht van een vroegere schans. Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002.</p><p>
Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd.</p><p>
Het plangebied ligt haaks op een langgerekte dekzandrug. Deze was waarschijnlijk tot in de Nieuwe Tijd bedekt met veen. In de loop van de 18e eeuw werd de dekzandrug begaanbaar en was het onderdeel van een O-W route. Iets zuidelijker lag eveneens een dekzandrug door het veengebied. Deze was in ieder geval gedurende de Late Middeleeuwen begaanbaar. Doordat alle verkeer over deze dekzandrug moest, was het een strategisch belangrijke plaats. De bisschop van Utrecht was waarschijnlijk de eerste die hier vanaf 1364 fortificaties liet bouwen. </p><p>
In 1799 – 1800 werd ter hoogte van het plangebied een schans gebouwd. Deze strekte zich verder uit tot buiten het plangebied. Het plangebied omvat het noordelijk deel van deze schans, op de locatie van de waarschijnlijk 18e eeuwse Stobbenhaarweg. Er zijn geen concrete aanwijzingen dat specifiek op de locatie van deze vroeg 19e eeuwse schans oudere verdedigingswerken liggen. De Veneschans is voor zover bekend nooit het tafereel geweest van krijgshandelingen. Wel is de aarden wal al dan niet deels geslecht tussen 1813-1814 en daarna waarschijnlijk weer hersteld. De schans bleef tot circa 1845 in stand, maar verloor al snel haar belang. Tot ruwweg 1955 bleef de schans op enigerlei wijze zichtbaar in het landschap. Rond 1955 zijn de grachten gedempt en is de wal waarschijnlijk geslecht (meestal werd de gracht gedempt met de grond van de wal, net zoals de wal grotendeels werd aangelegd met grond die vrijkwam bij de aanleg van de gracht. </p><p>
In het plangebied zijn resten van de vroegnegentiende-eeuwse gracht te verwachten. Wellicht zijn ook resten van de omwalling nog aanwezig, en/of resten van de brug, beschoeiing en afval uit die periode. Resten uit andere perioden worden niet verwacht. We adviseren haaks op de gracht en wal een tweetal boorraaien te zetten, waarbij het zwaartepunt op de gracht ligt. Deze boringen beogen inzichtelijk te maken wat de ruimtelijke dimensies van de gracht op die locaties waren en of behalve de gracht nog andere resten te verwachten zijn.</p><p>
Dit advies is overgenomen door de bevoegde overheid, de gemeente Hardenberg. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, dr. O. Satijn.</p><p>
Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).</p>