ความเป็นโมฆียะของสัญญาทางปกครอง

วิทยานิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาความเป็นมาและข้อความคิดพื้นฐานของสัญญาทางปกครอง หลักความไม่ชอบด้วยกฎหมายของสัญญาทางปกครอง ในประเทศฝรั่งเศส ประเทศเยอรมัน และประเทศไทย ตลอดจนประวัติศาสตร์ ความเป็นมา และหลักความเป็นโมฆียะกรรมของสัญญา และผลของความเป็นโมฆียะกรรม รวมถึงการปรับใช้หลักโมฆียะกรรมของตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของศาลปกครองในการพิจารณาคดีสัญญาทางปกครองจากการศึกษาพบว่า สัญญาทางปกครองในระบบกฎหมายไทยมีหลักการพื้นฐานที่แตกต่างจากสัญญาในทางแพ่ง คือสัญญาทางปกครองเป็นเครื่องมือหนึ่งของฝ่ายปกครองในการจัดทำบริการสาธารณะให้บรรลุผล อย่างไรก็ดี ศาลปกครองซึ่งมีเขตอำนาจในการพิจารณาพิพากษาคดีสัญญาทางปกครองได้นำเหตุแห่งโมฆียะกรรม และผลของโมฆียะกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาปรับใช้กับสัญญาทางปกครอง อันทำให้คู่สัญญาไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานทางปกครองหรือฝ่ายเอกชนสามารถกล่าวอ้างความเป็นโมฆียะของสัญญาทางปกครองและบอกล้างได้ซึ่งส่งผลให้การจัดทำบริการสาธารณะของสัญญาทางปกครองไม่อาจบรรลุผลได้ตามวัตถุประสงค์ในระบบกฎหมายฝรั่งเศส แม้มีการยอมรับว่าสัญญาทางปกครองเป็นลักษณะการก่อนิติสัมพันธ์ในลักษณะเหมือนกับสัญญาในทางแพ่ง แต่สัญญาทางปกครองมีลักษณะที่แตกต่างไม่เป็นไปตามหลักของสัญญาในกฎหมายเอกชน โดยผลของสัญญาทางปกครองมิได้เป็นเช่นเดียวกับผลของสัญญาในระบบกฎหมายเอกชน ทั้งนี้ เนื่องมาจากหลักความต่อเนื่องในการจัดทำบริการสาธารณะและการจัดทำบริการสาธารณะให้บรรลุผลเป็นพื้นฐานสำคัญของสัญญาทางปกครองของประเทศฝรั่งเศส ในระบบกฎหมายฝรั่งเศส สภาแห่งรัฐได้ยอมรับว่ากระบวนการในการจัดทำสัญญาทางปกครองมีหลายขั้นตอนและถือเป็นคำสั่งทางปกครองที่แยกออกมาจากตัวสัญญา(acte détachable) โดยสภาแห่งรัฐเปิดโอกาสให้มีการโต้แย้งความไม่ชอบด้วยกฎหมายของสัญญาทางปกครอง และมีทฤษฎีการแบ่งแยกสัญญาทางปกครองในส่วนความสัมพันธ์ทางสัญญาของคู่สัญญาและมีส่วนที่มีสถานะเป็นกฎที่เกี่ยวข้องกับผู้ใช้บริการสาธารณะ ตามทฤษฎีนิติกรรมสองสถานะและทฤษฎีนิติกรรมแบบผสม เพื่อมิให้สัญญาทางปกครองที่ไม่ชอบด้วยกฎหมายมีผลกระทบต่อความสัมพันธ์ทางสัญญาของคู่สัญญา อีกทั้งมีการปรับใช้ทฤษฎีการแสดงเจตนาที่บกพร่องในกฎหมายแพ่งกับสัญญาทางปกครองอย่างมีข้อจำกัดเพื่อรักษาความมั่นคงแน่นอนทางนิติฐานะของสัญญาทางปกครองอันจะส่งผลต่อการจัดทำบริการสาธารณะในระบบกฎหมายเยอรมัน รัฐบัญญัติว่าด้วยวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง ค.ศ. 1976 ให้นำบทบัญญัติของประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมันมาใช้บังคับกับเรื่องสัญญาทางปกครองโดยอนุโลม โดยยอมรับหลักโมฆียะกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมันมาใช้กับสัญญาทางปกครองโดยให้สัญญาที่เกิดขึ้นเพราะสำคัญผิด กลฉ้อฉล หรือถูกข่มขู่ มีผลเป็นโมฆียะและคู่สัญญาสามารถบอกล้างหรือให้สัตยาบันแก่สัญญาทางปกครองได้ โดยหากคู่สัญญาได้บอกล้างแล้วสัญญาดังกล่าวย่อมมีผลเป็นโมฆะ แต่จากการศึกษาแนวคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุดของสหพันธ์ยอมรับว่าความไม่ชอบด้วยกฎหมายของสัญญาทางปกครองนั้นไม่ใช่ทุกกรณีที่จะนำไปสู่ความเป็นโมฆะของสัญญาทางปกครอง เฉพาะกรณีที่สมควรและเหมาะสมเท่านั้นที่ความไม่ชอบด้วยกฎหมายจะนำไปสู่ผลของความเป็นโมฆะของสัญญา จากการศึกษาพบว่า สัญญาทางปกครองในระบบกฎหมายไทยได้รับอิทธิพลการจัดทำบริการสาธารณะให้บรรลุผลมาจากสัญญาทางปกครองในระบบกฎหมายฝรั่งเศส วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงจะนำเสนอการกำหนดขอบเขตในการนำหลักโมฆียะกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาปรับใช้กับสัญญาทางปกครอง และนำเสนอผลที่ควรจะเป็นเมื่อเกิดความเป็นโมฆียะของสัญญาทางปกครองในระบบกฎหมายไทย เพื่อรักษาไว้ซึ่งการจัดทำบริการสาธารณะให้บรรลุผลและความต่อเนื่องของการจัดทำบริการสาธารณะอันเป็นประโยชน์ทางมหาชนต่อไป