Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Grachtweg 53-55A, Lisse Gemeente Lisse

<p>IDDS Archeologie heeft in april 2025 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd aan de Grachtweg 53-55A in Lisse, gemeente Lisse. De doel- en vraagstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Met het inventariserend veldonderzoek wordt deze verwachting getoetst en zo nodig aangevuld.</p><p>
Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied ligt op de flank van een strandwal die is ontstaan tussen 4000 en 3850 voor Chr. Bovenop de strandafzettingen bevindt zich waarschijnlijk een veenpakket, welke wordt afgedekt door een zandpakket. Het zand betreft vermoedelijk deels een opgebracht pakket en deels overstoven ontkalkt duinzand van de oude duinen die ten westen lagen. De diepte waarop de strand(wal)afzettingen aanwezig zijn, is onbekend. Echter, aangezien tot tenminste een diepte van 2,9 m -mv (-3,0 m NAP) veen wordt verwacht zullen de strandafzettingen nog dieper liggen. Op basis van het bureauonderzoek wordt verwacht dat de top van het veenpakket zich bevindt tussen 1,4 en 2,1 m -mv (-1,4 tot -2,1 m NAP). In de top van de strand(wal)afzettingen, onder het veen, kunnen archeologische resten worden aangetroffen uit de periode Neolithicum - Bronstijd. Hoe hoger het plangebied op de flank van de strandwal ligt, hoe hoger de verwachting voor resten van bewoning en intensief landgebruik. Het veenpakket heeft een lage archeologische verwachting aangezien het weinig mogelijkheden bood voor gebruik door de mens. Het zand bovenop het veen kan archeologische waarden bevatten. De kans op de aanwezigheid van dergelijke waarden is afhankelijk van de mate van intactheid van het zandpakket. Op basis van het bureauonderzoek is onduidelijk wat de ouderdom van eventuele archeologische waarden in het zandpakket zouden kunnen zijn. Echter, aangezien het veenpakket vermoedelijk in de Bronstijd is ontstaan kan het zand niet ouder zijn dan de Bronstijd. Op basis van het bureauonderzoek kan verwacht worden dat het zandpakket ten minste gedeeltelijk verstoord is. Gebaseerd op de resultaten van diverse onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied kan verwacht worden dat de ondergrond binnen het plangebied verstoord kan zijn tot een diepte van 0,6 m -mv (-0,6 NAP) of dieper. Eventuele archeologische waarden kunnen in dat geval verstoord zijn geraakt. Indien de verstoring reikt tot in de strandwalflank is er een lage verwachting voor het aantreffen van in situ archeologische waarden in het plangebied. Op basis van historisch kaartmateriaal blijkt het plangebied sinds begin 17e eeuw, en mogelijk al eerder, te liggen langs een watergang. Onder de bestaande bebouwing binnen het plangebied aan de Grachtweg kunnen zich mogelijk nog restanten bevinden van de huizen en erven die zijn afgebeeld op het Minuutplan.</p><p>
Uit het veldonderzoek komt een ander verwachtingsmodel naar voren. Het plangebied ligt in een duinlandschap op de strandwal en in het zuidelijke deel van het plangebied komt een met veen opgevulde laagte voor tussen de duinen. Ook is op een vergelijkbaar niveau met het diepste deel van de laagte een vegetatiehorizont aangetroffen die de overgang tussen strandwal en duinen lijkt aan te geven. Voor de vegetatiehorizont geldt een middelhoge verwachting voor waarschijnlijk de periode Neolithicum tot en met IJzertijd (omdat onbekend is wanneer de duinen zijn ontstaan) op een niveau van -2,3 m NAP. Voor de onderzijde van het veen, ofwel de flank van het duin, geldt in het diepe deel een middelhoge en in het ondiepe deel een hoge archeologische verwachting. Deze verwachtingen gelden waarschijnlijk voor de periode Neolithicum tot en met Middeleeuwen omdat het onbekend is wanneer de laagte is ontstaan, de veenvorming begon en hoe lang de veenvorming heeft plaatsgevonden. Dit niveau loopt op van -2,5 in het zuiden tot -1,0 m NAP naar het noorden. </p><p>
Onder een (submodern) ophoogpakket is een oude bouwvoor aangetroffen en onder deze oude bouwvoor ligt een potentieel archeologisch niveau voor diep reikende sporen. Dit niveau heeft een middelhoge verwachting voor waarschijnlijk de periode Middeleeuwen en Nieuwe tijd en dit niveau wordt verwacht op ongeveer -1,0 m NAP. Langs de Grachtweg geldt ter plaatse van de te slopen gebouwen een hoge archeologische verwachting voor funderingen en andere archeologische resten uit de 18e tot 20e eeuw. Eenzelfde hoge verwachting geldt ook voor het steegje in het noorden van het plangebied aan de Kanaalstraat, maar dan alleen voor resten uit de 20e eeuw. In beide gevallen hebben dergelijke archeologische resten een lage archeologische waarde. Deze niveaus liggen ongeveer op -0,5 m NAP.</p><p>
Tijdens het onderzoek is geconstateerd dat het plangebied ligt op een duinlandschap en dat in de ondergrond verschillende potentiële archeologische voorkomen. Voor deze niveaus gelden verschillende adviezen, van geen onderzoek tot onderzoek indien dieper gegraven wordt dan deze niveaus (zie onderstaande tabel).</p><p>
Aanvullend archeologisch onderzoek kan het beste bestaan uit een proefsleuvenonderzoek, echter gezien de diepteligging van enkele van deze niveaus en de onbekendheid van de mogelijke ingrepen, is het wenselijk om de vorm van aanvullend onderzoek, indien noodzakelijk, af te stemmen met het bevoegd gezag.</p><p>
Voor de nieuwe funderingen is duidelijk dat deze niet dieper reiken dan de al verstoorde bovengrond (ophooglaag en oude bouwvoor) in het plangebied. Bij alle andere ingrepen wordt aangenomen dat ook deze niet dieper reiken dan 0,8 m -mv of -0,7 m NAP. IDDS Archeologie adviseert om het plangebied, voor wat betreft het aspect archeologie, vrij te geven voor ingrepen die niet dieper gaan dan 0,8 m -mv en -0,7 m NAP en waarbij gebruik wordt gemaakt van een archeologievriendelijk heipalenplan (wanneer sprake is van onderheien), waardoor eventueel aanwezige archeologische resten behouden kunnen blijven.</p>