การคุ้มครองสิทธิผู้ต้องหาวิกลจริตในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาชั้นสอบสวน: ศึกษากรณีมาตรา 14 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

สิทธิที่จะได้รับหลักประกันในเรื่องความสามารถในการต่อสู้คดี ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 14 เป็นฐานแห่งสิทธิอื่น ๆ ความสามารถในการต่อสู้คดีจึงมีความสำคัญที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการยุติธรรมต้องตรวจสอบให้แน่ใจถึงความสามารถในการเข้าร่วมในกระบวนการขั้นตอนของกฎหมาย และมีมาตรการในการสอบสวนที่เหมาะสมกับผู้วิกลจริตซึ่งเป็นกลุ่มเปราะบาง มีความด้อยกว่าบุคคลปกติทั่วไปทั้งด้านจิตใจ อารมณ์ ความคิด ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับสิทธิของตน ขั้นตอน และผลจากการดำเนินคดีอาญาเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการละเมิดสิทธิของผู้วิกลจริตขณะอยู่ระหว่างกระบวนการยุติธรรมชั้นสอบสวน และผู้วิกลจริตสามารถใช้สิทธิของตนได้ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งเน้นการศึกษาความสามารถในการต่อสู้คดี และมาตรการในการคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาวิกลจริตในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาชั้นสอบสวน จากการศึกษากฎหมายต่างประเทศ ได้แก่ สหราชอาณาจักร (อังกฤษและเวลส์) ประเทศออสเตรเลีย รัฐควีนส์แลนด์ สหรัฐอเมริกา มลรัฐแคลิฟอร์เนีย และประเทศญี่ปุ่น พบว่า การคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาวิกลจริตในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาชั้นสอบสวน ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 14 มีปัญหาอยู่ 3 ประการ ประการที่หนึ่ง ปัญหาการตรวจสอบผู้ต้องหาที่อาจเป็นผู้วิกลจริต ประการที่สอง ปัญหาการจัดให้มีบุคคลอื่นเข้าร่วมในการสอบสวนเพื่อคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาที่เป็นผู้วิกลจริตระหว่างถูกสอบสวน ประการที่สาม ปัญหาหลักเกณฑ์ตรวจสอบความสามารถในการต่อสู้คดี เนื่องจากปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีมาตรการคุ้มครองสิทธิผู้ต้องหาวิกลจริตระหว่างถูกสอบสวนโดยยังไม่มีกระบวนการตรวจสอบคัดกรองผู้ต้องหาวิกลจริต การฝึกอบรมตำรวจหรือพนักงานสอบสวนอย่างเป็นระบบ การจัดให้มีบุคคลอื่นเข้าร่วมการสอบสวน และยังขาดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนในการประเมินความสามารถในการต่อสู้คดีของผู้ต้องหา ด้วยเหตุข้างต้น จึงเห็นควรเสนอให้มีการแก้ไขบทบัญญัติให้มีบุคคลอื่นเข้าร่วมการสอบสวนเพื่อช่วยคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาวิกลจริตที่มีความสามารถในการต่อสู้คดี ให้ผู้ต้องหาวิกลจริตสามารถต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่ สามารถตัดสินใจบนความเข้าในในสิทธิของตน อันส่งผลให้เกิดประโยชน์ด้านความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐานที่ได้จากกระบวนการยุติธรรมทางอาญาในชั้นสอบสวน การแก้ไขบทบัญญัติหลักเกณฑ์ความสามารถในการต่อสู้คดีให้มีความชัดเจน และครอบคลุมถึงความสามารถในการปรึกษากับทนายความไว้ในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เพื่อผู้ต้องหาได้รับหลักประกันในเรื่องความสามารถในการต่อสู้คดี และสิทธิอื่น ๆ ของผู้ต้องหาวิกลจริตในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาชั้นสอบสวนได้รับความคุ้มครองและเหมาะสมกับความเปราะบางของผู้ต้องหาวิกลจริต นอกจากนี้ เพื่อให้การคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาที่เป็นผู้วิกลจริตในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาชั้นสอบสวนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ เห็นควรให้มีการกำหนดแนวทางในการประเมินภาวะวิกลจริตเบื้องต้นอย่างเป็นระบบ โดยมุ่งเน้นการพัฒนาองค์ความรู้และทักษะของเจ้าหน้าที่ตำรวจและพนักงานสอบสวนในด้านจิตเวช รวมถึงพัฒนาแนวทางหรือแบบประเมินที่สามารถนำมาใช้ได้จริงและมีประสิทธิภาพในบริบทของประเทศไทย