Archeologisch bureauonderzoek Roozand e.o. te Donderen (gemeente Tynaarlo)

Antea Group projectnummer 494395 In mei-juni 2024 is in opdracht van Enexis Netbeheer B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd naar de mogelijke archeologische waarden binnen het plangebied tussen Roozand te Donderen en Kornoeljeplein te Vries in de gemeente Tynaarlo. Hier worden werkzaamheden uitgevoerd aan gasleidingen. Ten behoeve van de aanleg van deze leidingen zal er circa 3400 m aan sleuven in open ontgraving worden aangelegd en daarnaast wordt circa 560 m door middel van gestuurde boringen uitgevoerd. De sleuven zullen circa 1,2 m-mv diep worden. De breedte van de sleuven zal naar verwachting tussen de 0,5 en 1 m worden. Het totale oppervlak in open ontgraving zal tussen de 1700 en 3400 m2. De geplande werkzaamheden liggen in bestemmingsplan ‘Beheersverordening Vries’ en in ‘Bestemmingsplan Buitengebied Tynaarlo’. In deze bestemmingsplannen zijn dubbelbestemmingen voor archeologie opgenomen. Naast de bestemmingsplannen geldt in de gemeente Tynaarlo de beleidsadvieskaart. Hierop is te zien dat delen van het tracé in een gebied met een hoge tot middelhoge archeologische waarde vallen (onder andere pingoruïnes en een beekdal, een terrein van provinciaal belang). De geplande werkzaamheden zullen de vrijstellingsgrenzen naar verwachting overschrijden. Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. De werkzaamheden zijn daarom vergunningsplichtig en archeologisch onderzoek is verplicht. In paragraaf 2.3 zal uitgebreider worden ingegaan op het archeologisch beleid van de gemeente Tynaarlo. Het doel van het uitvoeren van een archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Waar kunnen we wat verwachten? Voor het opstellen van een dergelijke verwachting wordt gebruik gemaakt van reeds bekende archeologische waarnemingen, historische kaarten, bodemkundige gegevens en informatie over de landschappelijke situatie. Een gespecificeerde verwachting gaat in op de mogelijke aanwezigheid, het karakter, de omvang, datering en eventuele (mate van) verstoring van archeologische waarden binnen het plangebied. Advies Antea Group Het onderzoeksgebied ligt op een hooggelegen plateau en zandrug met daartussen en naast beekdallaagtes. De hoge ligging in het landschap en de aanwezigheid van water in de directe omgeving, maken het een aantrekkelijke vestigingsplaats voor de mens in het verleden. Dit wordt bevestigd door resultaten van eerder uitgevoerde onderzoeken en bekende AMK-terreinen. Ten eerste zijn er de hoger gelegen delen in het midden en westen van het plangebied (ijsstroomheuvelrug en plateau). Hierbinnen liggen ook twee pingoruïnes waarvan één met randwal en een depressie met randwal. Voor deze hoger gelegen gebieden geldt een hoge verwachting op de aanwezigheid van archeologische waarden, welke zijn opgenomen in de beleidskaart. Het betreft resten uit meerdere archeologische perioden, maar met name nederzettingsresten uit de periode laat paleolithicum tot bronstijd. Ten tweede is er het lage gebied tussen de ijsstroomheuvelrug en plateau. Voor de hier aanwezige beekdalgronden geldt een middelhoge verwachting op de aanwezigheid van archeologie (vanaf het laat neolithicum). Archeologische resten zijn hier lastiger te onderzoeken, maar kan eveneens archeologische fenomenen omvatten. Alhoewel vondsten in dergelijke gebieden vaak bestaan uit archeologische puntvondsten die doorgaans lastig aan te treffen zijn, kan onderzoek van dit gebied wel informatie opleveren over de bodemopbouw en de potentie van het gebied. Daarnaast geldt er nog een verwachting op resten vanaf de bronstijd t/m de nieuwe tijd die gebaseerd is op eerder uitgevoerd onderzoek, AMK-terreinen en losse vondsten. Dit omvat grafheuvels uit de bronstijd; celtic fields waarvan de datering over het algemeen tussen de late bronstijd en ijzertijd ligt; en verschillende locaties waar aardewerkfragmenten zijn aangetroffen, daterend uit de ijzertijd t/m romeinse tijd. De verwachting op resten vanaf de middeleeuwen t/m nieuwe tijd is vooral gericht op esdorpen, maar kunnen binnen het plangebied niet uitgesloten worden. Resumerend kan het deel van het plangebied dat in open ontgraving wordt aangelegd, met een hoge en middelhoge verwachting volgens de beleidsadvieskaart, als kansrijke archeologische zone worden aangemerkt. Advies tot verkennend booronderzoek Antea Group adviseert om een verkennend booronderzoek uit te laten voeren op deze tracédelen binnen de middelhoge tot hoge archeologische verwachtingszone als weergegeven in de beleidsadvieskaart van de gemeente Tynaarlo (circa 1960 m tracé). Door middel van een dergelijke methode kan de intactheid van de bodem worden getoetst en kan de bodemopbouw worden onderzocht op de potentie van eventuele aanwezige archeologische resten. Het gaat hier om de delen van het plangebied die in open ontgraving worden uitgevoerd. Hierbij worden boringen gezet met een tussenafstand van 50 m (circa 39 boringen ø minimaal 8 cm tot 0,3 m in de ongeroerde C-horizont). Advies tot vrijgave Voor de tracédelen die in een zone liggen met een lage archeologische verwachting – zoals opgenomen is in de beleidsadvieskaart – adviseert Antea Group tot vrijgave. Vanwege de lage verwachting is de kans op het aantreffen van archeologische resten klein. Ook voor vrijgegeven (delen van) plangebieden bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Het betreft dan vaak kleine sporen of resten die niet door middel van een booronderzoek kunnen worden opgespoord. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de Minister (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: telefoon 033-4217456). Een vondstmelding bij de gemeentelijk of provinciaal archeoloog kan ook. Selectiebesluit bevoegd gezag Antea Group heeft geadviseerd om een verkennend booronderzoek uit te laten voeren op deze tracédelen binnen de middelhoge tot hoge archeologische verwachtingszone als weergegeven in de beleidsadvieskaart van de gemeente Tynaarlo. Voor de overige tracédelen die in een zone liggen met een lage archeologische verwachting – zoals opgenomen is in de beleidsadvieskaart – heeft Antea Group geadviseerd tot vrijgave. Vanwege de lage verwachting is de kans op het aantreffen van archeologische resten klein. Het bevoegd gezag heeft positief op dit advies gereageerd, maar gaf echter ook de optie om de werkzaamheden in de geselecteerde gebieden uit te laten voeren onder archeologische begeleiding. Omdat de werkzaamheden niet in gewaardeerde vindplaatsen vallen, dient deze begeleiding te worden uitgevoerd onder protocol proefsleuven (4003). Revisiebeheer De huidige revisie (revisie 01) is de definitieve versie van dit rapport. Het rapport is voorgelegd aan het bevoegd gezag, de gemeente Tynaarlo. Op 20 juni is het bevoegd gezag akkoord gegaan met ons advies (zie bovenstaande, selectiebesluit).