การทำงานและปัญหาการทำงานของแกนนำชมรมผู้สูงอายุในการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชน

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการทำงานของแกนนำชมรมผู้สูงอายุในการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชนและปัญหาการทำงานของแกนนำชมรมผู้สูงอายุในการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มแกนนำที่อยู่ในชมรมผู้สูงอายุแห่งหนึ่งในจังหวัดสมุทรปราการ และเป็นสมาชิกแกนนำชมรมผู้สูงอายุมาแล้วไม่น้อยกว่า 1 ปี จำนวน 10 คน ผลการศึกษาพบว่า การทำงานของแกนนำชมรมผู้สูงอายุในการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน ประกอบด้วย 5 ขั้น ได้แก่ 1) การกำหนดนโยบาย/ แผน/ โครงสร้าง ชมรมผู้สูงอายุมีการกำหนดนโยบายประจำปีเกี่ยวกับกลุ่มเป้าหมายและงบประมาณ โดยกำหนดจำนวนกลุ่มเป้าหมายการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชนปีละ 4-5 หลังคาเรือน กำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบ ตามพื้นที่ทางกายภาพ แบ่งเป็น 10 ซอย/โซน และการจัดสรรงบประมาณในการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชน ซึ่งได้รับการจัดสรรงบประมาณหลักจากภาครัฐ ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบล สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และได้รับการสนับสนุนงบประมาณบางส่วนจากภาคประชาชน ได้แก่ หน่วยงานบริษัท การบริจาคของผู้มีจิตอาสาภายในชมรม 2) ขั้นการกำหนดบุคลากร กำหนดบุคลากรในการทำงานออกเป็น 2 ทีม ได้แก่ ทีมแกนนำ และทีมเครือข่าย 3) ขั้นการประสานงาน เป็นการประสานงานภายในชมรมและเครือข่ายอื่น ด้วยการแจ้งประเด็นปัญหาความต้องการ การลงพื้นที่เยี่ยมบ้าน และการนัดหมายในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ของชมรม เช่น การนัดประชุมเพื่อวางแผนงาน เป็นต้น และการประสานงานกับเครือข่ายอื่น เป็นการประสานงานกับเครือข่ายทั้งภายในและภายนอกชุมชนเพื่อให้ความช่วยเหลือผู้สูงอายุติดเตียง 4) ขั้นการดำเนินการ การดำเนินงานของชมรมผู้สูงอายุ มี 2 ขั้นตอน คือ การสำรวจและการเยี่ยมบ้าน และการให้ความช่วยเหลือ โดยการสำรวจและการเยี่ยมบ้านเป็นขั้นตอนแรกในการดำเนินงานของชมรมผู้สูงอายุ ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาผู้สูงอายุติดเตียงที่ต้องการความช่วยเหลือและดำเนินการลงพื้นที่เยี่ยมบ้านเพื่อค้นหาข้อเท็จจริง จัดประสานงานกับเครือข่ายหรือหน่วยงานที่ในการจัดสรรทรัพยากรเพื่อดูแลผู้สูงอายุติดเตียง และในกรณีมีเหตุฉุกเฉินติดต่อ 1699 เพื่อขอความช่วยเหลือเร่งด่วน 5) ขั้นรายงานและประเมินผล ได้แก่ 1) การรายงานการทำงาน เป็นการรายงานผลการดำเนินงานในการให้ความช่วยเหลือผู้สูงอายุติดเตียงในพื้นที่ โดยจะรายงานผลการดำเนินงานผ่านช่องทางออนไลน์ ในแอพพลิเคชั่นไลน์ (Line) ก่อนในเบื้องต้น และรายงานการทำงานอย่างเป็นทางการอีกครั้งในการประชุมประจำเดือน และการประเมินผลการทำงาน ชมรมผู้สูงอายุประเมินผลการทำงานของตนเองผ่านการเยี่ยมบ้านเพื่อติดตามคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ และใช้การสัมภาษณ์อย่างไม่เป็นทางการในการสอบถามความพึงพอใจต่อการได้รับความช่วยเหลือ ซึ่งพบว่าผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชนที่ได้รับความช่วยเหลือจากชมรมผู้สูงอายุทุกคนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น สำหรับปัญหาในการทำงานเพื่อดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชน พบปัญหาในการดำเนินการที่สำคัญ 2 ปัญหา คือ 1) ปัญหาด้านงบประมาณ แกนนำส่วนใหญ่มีความคิดเห็นว่าการจัดสรรงบประมาณของชมรมผู้สูงอายุในการช่วยเหลือผู้สูงอายุติดเตียงไม่เพียงพอต่อการนำมาทำกิจกรรม การลงเยี่ยมบ้าน และการซื้อสิ่งของที่จำเป็นให้กับผู้สูงอายุติดเตียง ถึงแม้ว่าทางชมรมผู้สูงอายุได้มีการเขียนโครงการในการของบประมาณจากหน่วยงานต่าง ๆ แล้วก็ตาม 2) ปัญหาด้านการบันทึกข้อมูลของผู้สูงอายุติดเตียง แกนนำชมรมผู้สูงอายุส่วนใหญ่ไม่มีการบันทึกข้อมูลในทุกรูปแบบ ทั้งการบันทึกเสียง และการจดบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษรข้อเสนอแนะจากการศึกษา พบว่า 1) ชมรมผู้สูงอายุประสบปัญหาด้านงบประมาณในการทำงาน จึงควรค้นหาเครือข่ายในพื้นที่เพื่อให้การสนับสนุนงบประมาณหรือสิ่งของให้เพียงพอต่อการดูแลผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชน 2) เนื่องจากไม่มีการจดบันทึกในขณะที่ลงเยี่ยมบ้าน ทางชมรมจึงควรมีการจัดทำแบบฟอร์มในการจดบันทึกเยี่ยมบ้านที่เป็นแบบฟอร์มเฉพาะของกลุ่มแกนนำ เพื่อได้ข้อมูลที่ครบถ้วนสมบูรณ์ 3) เนื่องจากทางชมรมประเมินการทำงานด้วยการประชุมเดือนละ 1 ครั้ง ดังนั้นจึงควรจดบันทึกทุกครั้งหลังการปฏิบัติงาน เพื่อเป็นฐานข้อมูลสำคัญในการทำงานที่สามารถใช้ในการวางแผนและการตัดสินใจด้านงบประมาณและการวางแผนในให้การช่วยเหลือผู้สูงอายุในชุมชน 4) เนื่องจากชมรมผู้สูงอายุมีกิจกรรมหลักเพียงกิจกรรมเดียว คือ การเยี่ยมบ้าน ทางชมรมผู้สูงอายุจึงควรเพิ่มการจัดกิจกรรมอื่นๆ ที่สอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของผู้สูงอายุและผู้ดูแล เช่น กิจกรรมให้ความรู้เกี่ยวโรคหรือการดูแลผู้สูงอายุติดเตียง กิจกรรมเสริมทักษะในการทำงานกับผู้ดูแลผู้สูงอายุติดเตียง เป็นต้น เพื่อทำให้แกนนำสามารถทำงานให้ความช่วยเหลือผู้สูงอายุติดเตียงในชุมชนได้ดีขึ้น