การศึกษาอิทธิพลขององค์ประกอบภูมิทัศน์เมืองต่อการรับรู้คุณภาพการมองเห็นและการประเมินมลทัศน์: กรณีศึกษา: อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ กรุงเทพมหานคร

การประเมินคุณภาพการมองเห็นภูมิทัศน์เมืองเป็นสิ่งสำคัญในการประเมินความสวยงามและสภาพแวดล้อมในการมองเห็น เพื่อระบุมลทัศน์ในเขตเมือง การวิเคราะห์พื้นที่การมองเห็นได้รับการพิสูจน์ว่าเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพในการวิเคราะห์และจัดทำแผนที่พื้นที่การมองเห็นจากมุมมองระดับสายตาของมนุษย์ อย่างไรก็ตาม วิธีการประเมินคุณภาพการมองเห็น (VQA) ในปัจจุบันสามารถนำไปใช้ได้ยากในสภาพแวดล้อมของเมืองต่าง ๆ เนื่องจากขาดการบูรณาการร่วมกับการสำรวจการับรู้ของผู้ใช้งานพื้นที่และผู้วิเคราะห์ต้องมีความรู้ทางเทคนิคจึงมีข้อจำกัดการใช้งาน บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อประเมินคุณภาพทัศนมิติเชิงพื้นที่ในย่านอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิที่เป็นภูมิสัญลักษณ์ (Landmark) ที่มีชื่อเสียงซึ่งมีความสำคัญทางประวัติศาสตร์และตั้งอยู่ในศูนย์กลางการคมนาคมที่สำคัญซึ่งมีการใช้ประโยชน์ที่ดินและอาคารจำนวนมาก อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิเป็นสถานที่สำคัญในเมืองที่มีความอ่อนไหวต่อกิจกรรมต่าง ๆ ที่อาจส่งผลเสียต่อความสวยงาม ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องคำนึงถึงผลกระทบของกิจกรรมเหล่านี้ที่มีต่อสภาพแวดล้อมของอนุสาวรีย์ เพื่อรักษาคุณค่าทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ การประเมินคุณภาพการมองเห็นเชิงพื้นที่โดยการบูรณาการวิเคราะห์จากแบบประเมินคุณภาพการมองเห็นตามมาตรวัดของลิเคิร์ท (Likert Scale) กับปัจจัยองค์ประกอบของเมืองทั้งสิ้น 11 ปัจจัย ที่ส่งผลต่อความเป็นระดับมลทัศน์จากกลุ่มตัวอย่างที่มีประสบการณ์ใช้พื้นที่และเป็นผู้ที่มีพื้นฐานความรู้ด้านการวางแผนและออกแบบสภาพแวดล้อมเมืองร่วมกับการวิเคราะห์พื้นที่การมองเห็นสามมิติจากจุดสังเกตระดับคนเดินเท้าผ่านระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ผลลัพธ์บ่งชี้ว่ากลุ่มตัวอย่างไม่พึงพอใจในคุณภาพการมองเห็นภาพท้องถนนในย่านอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิในระดับสูง และนำไปสู่การกำหนดมาตรการทางผังเมือง ผลการวิจัยยังแสดงให้เห็นว่าขนาดโครงสร้างของโครงสร้างพื้นฐานที่มีขนาดใหญ่เป็นองค์ประกอบที่ส่งผลเสียต่อคุณภาพทิวทัศน์โดยรวม ตลอดจนองค์ประกอบเมืองอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็น ป้ายโฆษณา เฟอร์นิเจอร์ริมถนน ในทางกลับกันต้นไม้ภายในพื้นที่ภาพรวมเป็นองค์ประกอบที่ส่งผลเชิงบวกต่อคุณภาพการมองเห็นจากทางเท้าริมถนน แต่เมื่อพิจารณาจุดสังเกตในแต่ละรัศมีและมุมมองกลับพบว่ามีปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดมลทัศน์แตกต่างกัน ผลลัพธ์ของวิจัยนี้จึงสามารถนำไปสู่การเสนอแนะแนวทางในการกำหนดนโยบายและมาตรการทางผังเมืองที่จะช่วยควบคุมและสนับสนุนให้พื้นที่เมืองเกิดทัศนียภาพที่สวยงามและมีความเป็นระเบียบเรียบร้อย