Een kleine opgraving bij Laat 119 (2009)

<p>Van 18 tot 24 november 2009 vond een mini-opgraving plaats op de kleine bouwlocatie Laat 119 aan de zuidkant van de Laat, slechts 75 m2 groot. De locatie was twee huizen verwijderd van een opgravingslocatie uit 1997, bij Laat 125, waar huisresten vanaf de 14de eeuw werden aangetroffen en enig midden-17de-eeuws pottenbakkersafval (afb.1-6). Tijdens de sloop van Laat 119 bleek een deel van de bestaande bebouwing nog laat-16de-eeuws te zijn geweest. De opgraving richtte zich op de eerdere bebouwing, waarvan de resten zich vrijwel direct onder maaiveld bevonden. Hoewel ook de diepere bodemopbouw van deze locatie interessant kan zijn,76 was er weinig gelegenheid tot diepgravend onderzoek vanwege de erg krappe werkruimte. Langs de westkant moest een kleine strook van een halve meter ononderzocht blijven vanwege aanwezige leidingen. De opgraving leverde de resten op van drie opeenvolgende huisjes die ter plekke hebben gestaan, vrijwel op dezelfde plek als het gesloopte pand. Ook kwam nog wat pottenbakkersafval van rond 1600 naar boven.</p><p>De oudste sporen op deze piepkleine opgraving dateren rond het midden van de 14de eeuw, als het terrein met grondophogingen begaanbaar is gemaakt. Mogelijk werd pas in die tijd de Laat als gracht ontwikkeld. In eerste instantie is er slechts een tonput en een mestkuil. Vermoedelijk was het gebied eerst nog dun bebouwd.<br>Na 1352 komt er bij Laat 119 een houten huis te staan, dat in de eeuwen erna de verkaveling bepaalt.<br>In 1997 was hetzelfde ontdekt bij Laat 125, waar een dendrochronologische datering rond 1365 kon worden gegeven. Kennelijk is rond 1365/1370 het gebied langs de Laat tussen Hofstraat en Nieuwland ingedeeld in smalle kavels en bebouwd met huizen.<br>Het huis heeft twee vertrekken, gescheiden door een wand op houten liggers. Het huis wordt door een brand verwoest, vermoedelijk ergens in de eerste helft 15de eeuw. Omdat er geen huttenleem of sintels in de brandlaag zijn beland veronderstellen we dat het een volledige houtbouw was. Op de vloer ligt zelfs nog verbrand stro en delen van enkele verkoolde daksparren. De herbouw, direct na de brand aangezien de kleivloer direct op de aslaag is gestort, is een heel klein huisje van baksteen met een brede schouw tegen de achtermuur. Later in die eeuw (mogelijk pas begin 16de eeuw) wordt het herbouwd, waarbij aan de westkant een smalle steeg blijft uitgespaard. Aan dit huisje wordt vervolgens een lang achterhuis toegevoegd, terwijl de binneninrichting wordt onderverdeeld met een klein middenvertrek met bedstede, haard en een muurkast. Hierdoor wordt het huis ruimer en comfortabeler. Nog voor het einde van de 16de eeuw wordt het achterhuis herbouwd en voorzien van een kleine waterkelder. De bouw hiervan is dendrochronologisch gedateerd in 1571/1594. Bij de sloop bleek een van de balken van het houtskelet nog sporen te vertonen van polychrome renaissance rankenbeschildering, passend bij een wat beter verzorgde woning. In een puinkuil is een partij pottenbakkersafval gevonden van rood en wit aardewerken bakpannen, grapen, papkommen (kop), vuurstolpen en borden, waaronder ‘Noordhollands slibaardewerk’ van de schildershand ‘Decorateur A’, dateerbaar tussen 1585 en 1602. Vermoedelijk zijn de misbaksels afkomstig van de pottenbakkerij die vanaf midden 16de tot begin 18de eeuw in Laat 121 was gevestigd. Op basis van archiefonderzoek zal decorateur A een medewerker zijn geweest van de pottenbakker Bouwen Teunisz.<br>Opmerkelijk is dat de verkaveling vanaf de 14de eeuw in stand is gebleven, zelfs in de nieuwbouw van de 21ste eeuw. De opgraving toont wederom aan dat ook erg kleine ‘postzegel’-onderzoekjes waardevol zijn voor de geschiedschrijving van Alkmaar.</p>