Opgraving - variant Archeologische Begeleiding Beneluxlaan, Heemskerk

In opdracht van de gemeente Heemskerk heeft archeologisch onderzoeksbureau IDDS Archeologie op 6 september 2023 een archeologische waarneming uitgevoerd en op 13, 14, 19 september, 17, 23-25 en 27 oktober, 6 en 7 november 2023 en 18 en 19 september 2024 een Opgraving - variant Archeologische Begeleiding, uitgevoerd aan de Beneluxlaan in Heemskerk, gemeente Heemskerk.
De aanleiding voor het onderzoek is het melden van een toevalsvondst, gevonden buiten een locatie van een opgraving en IVO-P uitgevoerd door IDDS Archeologie, op dinsdag 05-09-2023. Bij graafwerkzaamheden werd een stevige gemetselde fundering aangetroffen. De volgende dag is het muurwerk gedocumenteerd en ingemeten met een gps door een archeoloog van IDDS Archeologie. Op basis van de kaart uit 1730 van kasteel Meerenstein zou het om het bruggenhoofd van het landgoed kunnen gaan. Aangezien er nog een deel van de drainagesleuf en krattensysteem moest worden gegraven en ook hier mogelijk archeologische resten in konden worden aangetroffen, heeft de adviseur van het bevoegd gezag geadviseerd en de gemeente besloten om dit laatste deel van de sleuf te onderzoeken middels een Opgraving, variant Archeologische Begeleiding. Vanaf week 42 (2023) vonden nog meer werkzaamheden plaats in de directe omgeving van het Europaplein, namelijk het graven van een drainagesleuf en het aanbrengen van een krattensysteem in de parallelweg van de Beneluxlaan. De gemeente Heemskerk en diens archeologisch adviseur hebben bepaald dat deze werkzaamheden plaats moeten vinden onder archeologische begeleiding.
Het onderzoek betrof, na het melden en documenteren van de toevalsvondst op het Europaplein, een opgraving, variant archeologische begeleiding, van het ontgraven van de drainagesleuf en het aanbrengen van een krattensysteem op zowel het Europaplein en de Beneluxlaan in Heemskerk. Conform de addenda zijn het ontgraven van de drainagesleuf en vervolgens het ontgraven van delen van het plangebied ten behoeve van het krattensysteem begeleid tot ontgravingsdiepte.
Het doel van de Opgraving - variant Archeologische Begeleiding is het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden. De vraagstelling is gericht op het inzicht verschaffen in de archeologische relicten in het plangebied.
Tijdens de begeleiding is gebleken dat de natuurlijke bodem in het plangebied deels sterk verstoord is door ingrepen door de mens. Op een aantal locaties konden profielen worden aangelegd waarbij nog natuurlijke lagen voorkwamen. Tijdens het onderzoek zijn in totaal 104 sporen gedocumenteerd. De sporen zijn aangetroffen in ophoogpakketten uit de Nieuwe tijd of in de natuurlijke ondergrond. Het onderzoek heeft een groot aantal houten palen en staken opgeleverd. Daarnaast is ook een aantal grachten/sloten waargenomen.
De oudste vondsten hebben betrekking op de indeling van het gebied in de Late Middeleeuwen. Op basis van de historische informatie is in de buurt van het plangebied een huis de 13e eeuw gebouwd. Het huis ‘Meerestein’ is vermoedelijk verwoest in 1573. Uit de aantekeningen blijkt dat Meerestein 1604 alweer (gedeeltelijk) was hersteld. Vermoedelijk is hierbij ook de bestaande gracht verbreed. Er zijn een handvormsteen en fragmenten van handvormstenen (daterend in de 13/14e eeuw) aangetroffen in geroerde bovenlagen en dempingen van sloten die een aanwijzing geven dat hier in de directe omgeving een bakstenen gebouw moet hebben gestaan. De oudst aangetroffen sporen tijdens het onderzoek betreffen de grachten, beschoeiingen en een bruggenhoofd van het kasteelterrein en zijn waargenomen op de plattegrond uit ca. 1730.
De historische bronnen geven aan dat het kasteel in 1773 alweer werd afgebroken. Op de kadastrale minuut uit het begin van de 19e eeuw staat het plangebied weergegeven als weiland. De andere sporen, hoofdzakelijk bestaande uit sloten en greppels met puin, die aangetroffen zijn in het plangebied zullen vermoedelijk onderdeel zijn van het gebruik van het gebied als weiland vanaf de laat 18e tot begin 20e eeuw.