Archeologisch onderzoek plangebied natuurinrichting Havelterberg, gemeente Westerveld.

In opdracht van Prolander heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch inventariserend
veldonderzoek (verkennende fase) uitgevoerd naar de locatie Havelterberg te Havelte,
gemeente Westerveld. De aanleiding voor dit onderzoek wordt gevormd door de geplande
natuurverbeteringsmaatregelen. Bij een aantal van de maatregelen voor natuurherstel
zullen graafwerkzaamheden plaatsvinden.

Op basis van het bureauonderzoek geldt een (middel)hoge verwachting op de
aanwezigheid van archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum – Middeleeuwen
en de Tweede Wereldoorlog. Voor de aanwezigheid van archeologische resten uit de
Nieuwe Tijd geldt een lage archeologische verwachting. De verwachting is hoofdzakelijk
gebaseerd op verschillende landschapstypen. De archeologische verwachting is aangevuld
met informatie over de mogelijke aanwezigheid van Celtic fields en resten uit de Tweede
Wereldoorlog binnen het plangebied.

Binnen het plangebied is dekzand op keileemafzettingen aangetroffen. Voor de top van het
dekzand geldt in theorie een hoge archeologische verwachting voor de periode Laat-
Paleolithicum – Late Middeleeuwen, afhankelijk van de intactheid van de top van het
dekzand. Op basis van het booronderzoek bleek dat in 91 van de 100 boringen het dekzand
verstoord was tot in de C-horizont. Boven het dekzand ligt een verstoringslaag waar
zandbrokken uit de A-, E- B- en C-horizont in voorkomen. Hieruit blijkt dat de top van het
dekzand binnen het plangebied grotendeels bodemkundig niet intact is. Daardoor is het
archeologisch relevante niveau niet meer aanwezig. De kans is klein dat hier nog intacte
archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. Alleen in het noorden en het noordwesten zijn
enkele intacte boringen aangetroffen. Ter plaatse van de boringen 9, 13, 14, 22, 23 en 25
zijn de restanten van een podzolbodem aangetroffen. Hier blijft de hoge archeologische
verwachting op de aanwezigheid van resten uit de periode Laat-Paleolithicum – Late
Middeleeuwen gelden. Ter plaatse van de boringen 31 en 12 zijn de restanten van een
gooreerdgrond aangetroffen. Een gooreerdgrond vormt ter plaatse van relatief natte
omstandigheden. Het is niet waarschijnlijk dat deze zone daarom werd verkozen voor
bewoning in het verleden. Hier geldt daarom een lage archeologische verwachting. Binnen
het plangebied zijn geen aanwijzingen voor restanten van Celtic fields aangetroffen. Binnen
de bodemopbouw was geen oude akkerlaag aanwezig. Ook waren er aan het maaiveld
geen restanten van akkerwallen zichtbaar en zijn er geen vondsten aangetroffen tijdens de
oppervlaktekartering.

Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt voor het
plangebied een vervolgonderzoek aanbevolen ter plaatse van de zones waarvoor de
(middel)hoge archeologische verwachting is bevestigd. Deze zones betreffen een gedeelte
van de voorgenomen sloot in het noorden van het plangebied en de zone bij boring 9
(noordelijke punt van NVO-talud in het westen van het plangebied).

Wij adviseren ter plaatse van een gedeelte van de nieuwe sloot in het noorden van het
plangebied een vervolgonderzoek uit te voeren (karterende en waarderende fase, circa
1460 m2). Gezien de mogelijke aanwezigheid van onontplofte oorlogsresten in de
ondergrond van het plangebied, adviseren wij het onderzoek uit te voeren in de vorm van
een proefsleuvenonderzoek (IVO-P), variant archeologische begeleiding (protocol 4003).
Hiervoor zal een Programma van Eisen moeten worden opgesteld. Deze zal op voorhand
moeten worden goedgekeurd door de gemeente.

Boring 9 betreft een geïsoleerde, volledig intacte boring. Aangezien ter plaatse van deze
boring het vondstniveau nog intact is, adviseren wij hier vijf karterende boringen uit te

6 (19)

voeren. Een karterende boring zal ter plaatse van boring 9 worden uitgevoerd en vier
boringen zullen op een afstand van 2,5 m vanaf boring 9 worden uitgevoerd. De locaties
van de boringen zullen op voorhand moeten worden vrijgegeven in het kader van de
aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten.

Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden toch onverwacht archeologische resten
worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de
desbetreffende vondsten bij de minister verplicht (vondstmelding via de Rijksdienst voor het
Cultureel Erfgoed: d.m.v. een Archis-vondstmelding) en de bevoegde overheid (gemeente
Westerveld).

De Omgevingswet regelt dat in het geval van archeologische toevalsvondsten van
algemeen belang, niet alleen de minister van OCW, maar ook de gemeente bevoegd is om
bodemverstorende werkzaamheden stil te leggen.

Selectieadvies adviseur archeologie gemeente Westerveld (O. Satijn):
Goed uitgevoerd booronderzoek. Ik neem de conclusies en het advies integraal over:
Vrijgegeven van het plangebied voor geplande ontwikkelingen, met twee uitzonderingen.
- Rondom boring 9 dienen aanvullende karterende boringen te worden gezet.
- Het uitgraven van de sloot in het noorden van het plangebied dient archeologisch te
worden begeleid (protocol proefsleuven).
Het rapport kan definitief gemaakt worden.