De midden-paleolithische vuurstenen artefacten van het Rosveld te Nederweert

<p>Tussen 2000 en 2003 heeft het Archeologisch Centrum van de Vrije Universiteit in Amsterdam (ACVU) grootschalig archeologisch onderzoek uitgevoerd op het Rosveld ten zuiden van Nederweert in de provincie Limburg. Het onderzoek was gericht op sporen van bewoning en begravingen uit het tijdvak Late Bronstijd-Volle Middeleeuwen (1100 v.Chr. tot 1300 n.Chr.) en niet op het opsporen en onderzoeken van vindplaatsen met (vuur)stenen artefacten. Desondanks is een veertigtal artefacten verzameld uit het Midden-Paleolithicum (300 000-35 000 jaar voor heden), het Laat-Paleolithicum (12 500-10 000 jaar voor heden) en het Midden-Neolithicum (4200-3400 v.Chr.). Intrigerend zijn vooral de midden-paleolithische vondsten, omdat het opgegraven gebied in de Roerdalslenk ligt waar vondsten van die ouderdom niet aan of nabij het oppervlak verwacht worden. De opgraving lag in een zone waar nat-eolisch sediment (‘Oud Dekzand’) nabij de oppervlakte voorkomt. Het Oud Dekzand is echter vanaf ca. 28 000 jaar geleden afgezet, terwijl de middenpaleolithische artefacten dateren van vóór ca. 35 000 jaar geleden. Er is dus sprake van een discrepantie tussen de veronderstelde datering van het dekzand ter plaatse en de typo-technologische datering van de artefacten. Hiervoor zijn drie verklaringen denkbaar. De eerste is dat de midden-paleolithische artefacten afk omstig zijn uit dieper gelegen lagen en naar boven zijn gehaald door bijvoorbeeld het graven van diepe sporen zoals waterputt en en (paal)kuilen (de zogenoemde opspit). De tweede mogelijke verklaring is dat de artefacten uit diepere lagen afkomstig zijn en door processen als cryoturbatie en opvriezing naar boven zijn getransporteerd. Een derde verklaring of hypothese is dat het dekzand ter plaatse niet dateert uit de periode 28 000-13 000 jaar voor heden, maar veel ouder is. Met behulp van verder ontwikkelde dateringstechnieken is het mogelijk om de afzett ingen absoluut te dateren. Hiervoor is in 2006 een profielput gegraven en zijn van verschillende niveaus OSL-monsters genomen. Daarnaast zijn van verschillende niveaus korrelgrootteanalyses uitgevoerd. Op grond van de onderzoeksresultaten en de verwachte ouderdom van de artefacten (ouder dan 35 000 jaar) concluderen we dat de artefacten uit de diepere lagen (meer dan 1,8 m onder het maaiveld) afk omstig zijn. Het is zeer waarschijnlijk dat de cryoturbate processen die hebben geleid tot menging van sediment uit deze diepere laag tot dicht bij het huidige maaiveld ook de middenpaleolithische artefacten mee omhoog hebben gewerkt. Deze studie toont aan dat het mogelijk is om op basis van korrelgrootteverdelingen de mate van menging tussen verschillende sedimentaire lagen te reconstrueren. Om in de toekomst betrouwbaardere uitspraken te doen over de ouderdom van midden-paleolithische (vuur)stenen artefacten zal het nodig zijn om deze gegevens beter te integreren met OSL-metingen. Voor vervolgonderzoek zou het bijvoorbeeld aan te raden zijn om: 1 diepere profielen te graven (voor bepalen potentiële herkomst zand); 2 grotere aantallen korrelgrootteanalyses te doen, te bestuderen hoe de korrelgrootteverdeling kan zijn ontstaan uit verschillende pakketten die qua korrelgrootte elk min of meer homogeen waren en de onderlinge verhoudingen terug te rekenen; 3 met behulp van micromorfologie de menging van verschillende pakkett en in detail te bestuderen; 4 OSL-dateringen op verschillende korrelgroottefracties</p>