Breda KMA muurwerk oostgracht Gemeente Breda Opgraven (variant Archeologische Begeleiding)

In opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken, Rijksvastgoedbedrijf heeft team Erfgoed van de gemeente Breda een Opgraving variant Archeologische Begeleiding (AOvAB) uitgevoerd op 30 november 2022 op het oostelijke deel van het KMA terrein.Aanleiding voor het onderzoek waren de werkzaamheden aan de beschoeiing in de oostelijke gracht. Bij deze werkzaamheden is een deel van het oostelijke talud afgeschoven en kwam muurwerk tevoorschijn. De werkzaamheden aan de beschoeiing waren, in eerste instantie niet archeologie-plichtig omdat ze niet gepaard zouden gaan met bodemverstoring. Er is hier dus sprake van een noodonderzoek, waarbij het vrijgekomen muurwerk gedocumenteerd moest worden. De archeologische documentatie dient als één van de uitgangspunten voor de te kiezen oplossing om de muur te behouden. De vraagstelling van dit onderzoek betreft het toetsen van de archeologische verwachting zoals verwoord in het PvE. Het doel van het archeologisch proces Opgraven variant Archeologische Begeleiding is het documenteren van gegevens en het uitwerken en veiligstellen van materiaal van vindplaatsen conform het Programma van Eisen (PvE), om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden. Uit onderzoek is gebleken dat de natuurlijke bodem die in profiel 1 te zien is, plaatselijk tot op een uitzonderlijk hoog niveau bewaard is gebleven. De natuurlijke bodem is hier waarschijnlijk goed bewaard gebleven omdat hier, vanaf de eerste aanleg van de vestingwerken tot de slechting van de vesting, een bastion (Duifhuis) heeft gelegen, en de ondergrond hier dus niet door grachten is vergraven. S 001 is het meeste noordelijk aangetroffen muurwerk. Dit muurdeel liep aan de westzijde verder de aarden wal in en stak ongeveer 1,5 meter richting het oosten de gracht in. Dit muurdeel is een uiteinde van een muur of een steunbeer. Het was niet te achterhalen of we hier te maken hadden met het uiteinde van een muur of met een steunbeer. Wanneer we de verschillende vestingkaarten projecteren op dit muurwerk kunnen we dit muurwerk niet relateren aan bekende bouwelementen die op de kaarten te zien zijn. Iets zuidelijker is muurwerk gevonden dat spoornummer 002 gekregen heeft. Dit muurwerk is onder het talud van de aarden wal te voorschijn gekomen en sluit aan op de huidige kademuur. Deze muur is opgebouwd in twee fases waaraan twee vullingen zijn gegeven. Vulling 2 is gegeven aan het 16e eeuwse muurwerk dat gefungeerd heeft als bekledingsmuur van de oostelijke wal, ook wel revêtement genoemd. Het revêtement hoorde bij de fortificatie, aangelegd door Hendrik III van Nassau dat tussen 1531 en 1535 moet zijn gebouwd. Vulling 1 is gegeven aan een latere bekledingsmuur, het parament, dat waarschijnlijk bij de restauratie na de tweede wereldoorlog tegen het revêtement is aangebouwd. Aan de noordzijde van S 002 maakt de muur een hoek richting het westen en verdwijnt in het talud van de aarden wal. Een afwijkend en opvallend gedeelte van S 002 vormt het muurgedeelte dat op ongeveer 1,5 meter ten zuiden van het einde van het revêtement in de gracht richting het oosten uitsteekt. Op de reconstructie kaarten van de vesting uit 1577- 1583 (Willem van Oranje) en die van 1591-1624 (prins Maurits) is een oost-west muur te zien die het zuidelijke deel van het bastion en de wal heeft bekleed en aansluit op het revêtement. Hoewel de ligging van die muur op de kaart 20 meter zuidelijker ligt dan waar wij het uitstekende deel hebben gevonden is het aanneembaar dat dit muurwerk daarmee verband houdt. Onder muur S 002 zagen we in de gracht nog een halfrond muurdeel (S 007) liggen. Tijdens de werkzaamheden aan de beschoeiing zijn er door de aannemer twee geweren en twee natuurstenen bollen/kogels gevonden. Mogelijk zijn de natuurstenen bollen oorspronkelijk gebruikt als slinger- of kanonskogels en met een ‘blijde’ of steenmortier afgeschoten. De twee geweren die zijn gevonden in de zuidelijke kasteelgracht waren een Lee Enfield No 1 Mk III en een Mannlicher M95 die in Oostenrijke-Hongarije is gefabriceerd.