Plangebied Nieuwe Haven-Baandervesting te Edam, gemeente Edam-Volendam.

</p>
In opdracht van WSP Nederland B.V. heeft RAAP in mei 2025 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Nieuwe Haven-Baandervesting te Edam in de gemeente Edam-Volendam. Het onderzoek vond plaats in het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning.
</p></p>
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
</p></p>
• Vanaf 16 m diepte bevindt zich de top van het landschap uit de ijstijd met een niet nader te specificeren verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen van jager-verzamelaars uit het paleo- en mesolithicum. Dit niveau wordt niet geraakt door de geplande ingrepen.
</p></p>
• In het late mesolithicum en neolithicum ligt het plangebied in een waddengebied dat slecht bewoonbaar was. De archeologische verwachting voor deze periode is zeer laag.
</p></p>
• Vanaf het laat neolithicum vormt zich veen in het gebied en die veenvorming gaat door tot in de middeleeuwen. Ook het veengebied is niet geschikt geweest voor bewoning met als gevolg een lage verwachting voor de periode laat neolithicum tot en met volle middeleeuwen (tot ca. 1000 na Chr.).
</p></p>
• In de late middeleeuwen wordt het gebied ontgonnen voor de landbouw en begin 13e eeuw wordt de stad Edam gesticht. Vanaf de middeleeuwen ligt het plangebied binnen de stadsmuren. rond 1575 is het onbebouwd maar vanaf begin 17e eeuw is het plangebied in gebruik als scheepshellingen of -werven.
</p></p>
• Begin 19e eeuw bestaat het plangebied uit tuin, erf, een huis met een erf en loodsen en een pakhuis.
</p></p>
• In 1993 is het plangebied gesaneerd, waarbij in ieder geval een leeflaag is aangebracht van 1 m dik.
</p></p>
• Behoudens één bestaand pand uit 1800 direct naast het plangebied, is daarna – eveneens direct aangrenzend aan het plangebied – de huidige bebouwing ontstaan tussen 1995 en 1997.
</p></p>
Langs de Nieuwe Haven – de noordrand van het plangebied – zijn vrijwel geen ontgravingen voorzien, er vinden vooral ondiepe aanvullingen plaats onder de nieuw aan te brengen verharding. Daarnaast wordt een stalen damwand (grotendeels voor de bestaande beschoeiing) geplaatst, waarbij de bestaande beschoeiing wordt getrokken, wordt een betonnen keerwand geplaats en worden kabels verplaatst. Ontgravingen van de bodem zijn daarbij niet dieper dan een meter. De mogelijk aanwezige archeologische resten worden niet verwacht in de bovenste meter van de bodem, aangezien dit een recent in het kader van een sanering is aangebracht. Hier wordt dan ook geen vervolgonderzoek geadviseerd, zolang de plannen geen diepere ontgravingen vergen.
</p></p>
Langs de oostrand van het plangebied wordt een substantiële ontgraving uitgevoerd: ten behoeve van de verbreding van de watergang met 2,22 m tot de diepte van de aangrenzende waterbodem – ongeveer 1,57 m – en achter de nieuw aan te leggen damwand een ontgraving tot ongeveer 1 m. Voor dat laatste wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen. Deze ontgraving zal in ieder geval binnen de dikte van de recent aangebrachte leeflaag vallen en dus niets opleveren.
</p></p>
Voor de ontgraving voor de verbreding van de watergang wordt wel vervolgonderzoek aanbevolen. De verwachte archeologische resten zijn lastig op te sporen en/of te onderscheiden van recente verstoringen wanneer een booronderzoek wordt uitgevoerd. Een gravend onderzoek is dan ook de beste aanpak. De ontgraving vindt plaats buiten de straat, in een stukje groen op de oever. Proefsleuven zouden dan in principe mogelijk zijn zonder extra hinder voor omwonenden en verkeer, maar de belendende waterstand bedraagt ongeveer 0,5 tot 0,0 m -mv (de oever helt af naar het water), wat graven zonder bemaling lastig maakt en – ook met bemaling – de stabiliteit van de oever in gevaar kan brengen.
</p></p>
Daarom wordt hiervoor geadviseerd een archeologische begeleiding van de werkzaamheden uit te laten voeren, waarbij vooral de nadruk zal liggen op het verzamelen van het bij de ontgraving in den natte aangetroffen vondstmateriaal. Vondstmateriaal van voor het begin 17e eeuw kan antwoord geven op de vraag of het gebied inderdaad tot die tijd onbewoond was. Vondstmateriaal van daarna kan mogelijk laten zien welke scheepsbouwactiviteiten er precies plaatsvonden. Vanaf begin 19e eeuw zou hier een erf en/of een tuin gelegen hebben, ook dat kan getoetst worden aan de hand van dateerbaar vondstmateriaal.
</p></p>
Een archeologische begeleiding dient te worden uitgevoerd aan de hand van een door de overheid goedgekeurd Programma van Eisen.
</p></p>
Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).
</p></p>
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Edam-Volendam, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.
</p>