การประเมินคุณภาพน้ำแหล่งน้ำผิวดินด้วยดัชนีคุณภาพน้ำและดัชนีมลพิษทางน้ำ

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินคุณภาพแหล่งน้ำผิวดินดัวยดัชนีคุณภาพน้ำ ประกอบด้วย WQIใหม่ ที่ใช้ 5 พารามิเตอร์ WQIเก่า ใช้ 8 พารามิเตอร์ ของกรมควบคุมมลพิษ และดัชนีมลพิษทางน้ำ (Water Pollution Index, WPI) ประกอบด้วย WPI, WPI5, WPIHMS และ HMs ที่เปรียบเทียบกับค่ามาตรฐานคุณภาพน้ำ รวมทั้งการศึกษาการประเมินความสัมพันธ์ระหว่าง WQIใหม่ กับ WQIเก่า, WQIใหม่ กับ WPI, WQIใหม่ กับ WPI5, WQIใหม่ กับ WPIHMS และ WQIใหม่ กับ HMs โดยรวบรวมข้อมูลคุณภาพน้ำ พื้นที่ศึกษาครอบคลุมพื้นที่ 3 ลุ่มน้ำ ได้แก่ ลุ่มน้ำปิง (ตอนบน) ประกอบด้วย แม่น้ำปิง กวง และลี้ ลุ่มน้ำโขงเหนือ ประกอบด้วย แม่น้ำกก แม่น้ำอิง และลุ่มน้ำสาละวิน ประกอบด้วย แม่น้ำปาย โดยใช้ข้อมูลคุณภาพน้ำของแม่น้ำ จำนวน 6 สาย จำนวนทั้งหมด 26 จุด จำนวนความถี่ 4 ครั้ง/ปี ที่ทำการสำรวจระหว่าง ปีพ.ศ. 2560-2565 ที่ดำเนินการตรวจวัดคุณภาพน้ำโดยสำนักงานสิ่งแวดล้อม และควบคุมมลพิษที่ 1(เชียงใหม่) จากการศึกษาพบว่าคุณภาพน้ำในแม่น้ำทั้ง 6 สาย บางช่วงเวลา มีค่าไม่เป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนด โดยปัญหาที่พบสำคัญ ได้แก่ ปัญหาค่า DO ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนด ปัญหาค่า BOD, NH3-N, TCB และ FCB สูงเกินเกณฑ์มาตรฐาน แต่ไม่พบปัญหาการปนเปื้อนของโลหะหนักเกินเกณฑ์มาตรฐานตลอดระยะเวลาการศึกษา ซึ่งการพบว่าแหล่งน้ำใดมีค่า DO ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน และค่า BOD สูงเกินเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนด จะแสดงให้เห็นว่ามีการระบายน้ำเสียและน้ำทิ้งจากแหล่งชุมชนและเมือง หรือภาคการเกษตร ที่มีสิ่งสกปรกในรูปสารอินทรีย์สูงน้ำลงสู่แหล่งน้ำ และถ้าแหล่งน้ำใดมีค่า TCB และ FCB สูงเกินเกณฑ์มาตรฐานที่กำหนด จะแสดงให้เห็นว่าแหล่งน้ำนั้นมีการปนเปื้อนของเสียจากห้องน้ำห้องส้วม รวมทั้งสิ่งปฏิกูลจากสัตว์เลือดอุ่น จากข้อมูลดังกล่าวส่งผลให้ผลคะแนนที่คำนวณจากข้อมูลคุณภาพน้ำที่สำรวจในแม่น้ำปิง กวง ลี้ กก อิง และปาย ระหว่างปี พ.ศ. 2560-2565 ด้วย WQIใหม่, WQIเก่า มีค่าคะแนนเฉลี่ยรายปีอยู่ในช่วง 52.11-83.27 คะแนน ส่วน WPI, WPI5, WPIHMS และ HMs มีคะแนนเฉลี่ยรายปีอยู่ในช่วง 0.06-4.45 คะแนน โดยนำค่าคะแนนเฉลี่ยรายปีมาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ ซึ่งพบความสัมพันธ์เชิงลบอย่างมีนัยสำคัญยิ่งทางสถิติ (P value <0.05) ระหว่างผลการประเมินสถานการณ์คุณภาพน้ำด้วย WQIใหม่ กับ WPI และ WQIใหม่ กับ WPI5 WPIHMS และ HMs และยังพบความสัมพันธ์เชิงบวกอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างผลการประเมินสถานการณ์คุณภาพน้ำด้วย WQIใหม่ และ WQIเก่า