การปฏิรูปการปล่อยชั่วคราว: ศึกษาระบบการประเมินความเสี่ยงที่ผู้ต้องหาหรือจำเลยจะหลบหนีหรือจะไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐานหรือจะก่อเหตุอันตรายประการอื่น

การค้นคว้าอิสระนี้มุ่งศึกษาปัญหาเรื่องการปล่อยชั่วคราวในประเทศไทยซึ่งขาดความเสมอภาคในการเข้าถึงสิทธิของผู้ต้องหาหรือจำเลยที่มีฐานะทางเศรษฐกิจที่แตกต่างกัน เนื่องด้วยศาลอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ของประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาซึ่งมิได้บัญญัติเอื้ออำนวยให้เกิดความเสมอภาคดังกล่าว ประกอบกับศาลไม่มีข้อมูล ประวัติ และภูมิหลังของผู้ต้องหาหรือจำเลยใน แต่ละคดี ทำให้ไม่มีโอกาสพิจารณาและประเมินว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยผู้นั้นมีความเสี่ยงในประการที่จะหลบหนี จะไปยุ่งเหยิงกับพยานหลักฐานอันเกี่ยวข้องกับคดี หรือจะก่อเหตุอันตรายประการอื่นแก่สังคมหรือไม่อย่างเป็นรูปธรรม กรณีจึงเปิดช่องเพียงให้ศาลสามารถพิจารณาเฉพาะเกณฑ์ระดับความร้ายแรงของฐานความผิดเป็นสำคัญ ซึ่งวิธีปฏิบัติในแต่ละศาลที่ดำเนินตลอดมาจะกำหนดบัญชีเกณฑ์มาตรฐานกลางการปล่อยชั่วคราวประเมินมูลค่าของสัญญาประกันและหลักประกันตามแต่ละฐานความผิดเพื่อความเป็นเอกภาพในการพิจารณา ระบบการปล่อยชั่วคราวดังกล่าวจึงอาจกล่าวได้ว่า มีแนวคิดประหนึ่งว่าความเสี่ยงต่อการสูญเสียทางด้านการเงินที่มากเพียงพอจะสามารถเป็นส่วนยับยั้ง มิให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยหลบหนีและมาปรากฏตัวต่อศาลในวันนัดพิจารณา ซึ่งแท้จริงแล้วก็หาใช่วิธีการที่เอื้อหนุนให้สังคมปลอดภัยจากผู้ต้องหาหรือจำเลยที่มีความเสี่ยงแต่ประการใด ตามปัญหาดังกล่าว การค้นคว้าอิสระนี้ใช้วิธีการศึกษาเปรียบเทียบเพื่อพิจารณาว่าประเทศอื่น ๆ เช่น ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศฝรั่งเศส และประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี เป็นต้น มีแนวคิดและข้อกฎหมายอันเอื้ออำนวยให้เกิดความเสมอภาคในการเข้าถึงสิทธิของผู้ต้องหาหรือจำเลยในการปล่อยชั่วคราวที่มีฐานะทางเศรษฐกิจที่แตกต่างกันหรือไม่ เพียงใด ดังนั้น การค้นคว้าอิสระนี้จึงศึกษาวิเคราะห์บทบัญญัติเกี่ยวกับการปล่อยชั่วคราวในกลุ่มประเทศดังกล่าวเพื่อหาข้อเสนอในการขจัดปัญหาดังกล่าวให้กับประเทศไทยผลการวิเคราะห์พบว่าประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศฝรั่งเศส และประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ต่างมีบทบัญญัติเรื่องการปล่อยชั่วคราวที่ให้ศาลใช้ดุลพินิจบนพื้นฐานของข้อเท็จจริงด้านพฤติกรรมของผู้ต้องหาหรือจำเลยแต่ละรายเป็นสำคัญว่าผู้นั้นมีความเสี่ยงประการใดหรือไม่ หากได้มีการปล่อยผู้ต้องหาหรือจำเลยคนนั้นไปก่อนหรือระหว่างการพิจารณาคดี โดยพิจารณาความเสี่ยงที่อาจจะเกิดขึ้นต่อรูปคดีและความปลอดภัยของสังคม หากผู้ต้องหาหรือจำเลยผู้ใดไม่มีความเสี่ยงหรือมีความเสี่ยงในระดับที่สามารถกำหนดเงื่อนไขบางประการเพื่อควบคุมพฤติกรรมได้ ศาลจะพิจารณาปล่อยชั่วคราวผู้นั้นเสีย แต่หากผู้ต้องหาหรือจำเลยผู้ใดมีความเสี่ยง ศาลจะมีคำสั่งไม่อนุญาตให้ปล่อยชั่วคราว ซึ่งล้วนแล้วแต่หาได้ให้ความสำคัญด้านมูลค่าของสัญญาประกันและหลักประกันในการปล่อยชั่วคราวแต่อย่างใด และยังทรงไว้ซึ่งความเสมอภาคในการเข้าถึงสิทธิของประชาชนทุกคนโดยไม่เลือกหน้าหรือฐานะทางเศรษฐกิจและสังคมแต่อย่างใด ประเทศไทยจึงสามารถนำมาปรับใช้โดยการตราพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเพื่อให้การปล่อยชั่วคราวของประเทศไทยอยู่ภายใต้กรอบวิธีและแนวคิดดังกล่าวได้ รวมทั้งจัดตั้งสำนักงานสืบเสาะและพินิจในการปล่อยชั่วคราวในประเทศไทยในแต่ละเขตอำนาจของศาลเพื่อให้ศาลได้รับทราบข้อมูลอันเป็นประโยชน์ในการวินิจฉัยคำร้องขอให้ปล่อยชั่วคราวต่อไป