อำนาจและการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของชุมชนชายแดนไทย-ลาว: กรณีศึกษา หมู่บ้านปากแซง ตำบลพะลาน อำเภอนาตาล จังหวัดอุบลราชธานี

งานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) การกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง 2) อำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง และ ศึกษาความสำคัญของอำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่มีต่อผู้กระทำการที่เกี่ยวข้อง โดยมี วัตถุประสงค์ย่อย ดังนี้ (ก) เพื่อศึกษาเกี่ยวกับผู้มีอำนาจ (ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง) ในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง และวิเคราะห์/พิจารณาว่า ใครเป็นผู้ที่มีอำนาจมากที่สุด/มีอำนาจเหนือผู้เกี่ยวข้องหรือผู้มีส่วนเกี่ยวข้องอื่นๆ ในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง (ข) เพื่อศึกษา แหล่งกำเนิด/ที่มาของอำนาจ ลักษณะของอำนาจ ระดับของอำนาจ และวัตถุประสงค์ของการใช้อำนาจ ในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง โดยพิจารณาจากการให้ความสำคัญกับอำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซงของผู้กระทำการที่เกี่ยวข้อง และ 3) เพื่อศึกษาแนวทางส่งเสริมการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่ให้ความสำคัญกับอำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซงวิธีการวิจัยใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพ 4 วิธีการ ได้แก่ 1) การวิจัยเอกสาร 2) การสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม 3) การสัมภาษณ์เชิงลึก และ 4) การสนทนากลุ่ม ที่ทำการวิเคราะห์ผ่าน 3 แนวคิด ประกอบด้วย 1) แนวคิดเรื่องการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่น 2) แนวคิดเรื่องอำนาจกับการพัฒนาท้องถิ่นและการท่องเที่ยวท้องถิ่น และ 3) แนวคิดเรื่องการประกอบสร้าง/กำหนดสร้างและการรื้อสร้างความหมาย สำหรับผู้ให้ข้อมูล/อาสาสมัคร ในงานวิจัยนี้ หมายถึง ผู้กระทำการที่เกี่ยวข้องในบริบทของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มบุคคลทั้ง 4 กลุ่ม คือ 1) ชุมชนหมู่บ้านปากแซง (ชาวบ้านและคณะสงฆ์) 2) หน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่น (ระดับตำบล อำเภอ และจังหวัด) 3) ภาคเอกชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการพัฒนาการท่องเที่ยว ณ หมู่บ้านปากแซง และ 4) นักท่องเที่ยว โดยได้มีการคัดเลือกตัวแทนของผู้กระทำการที่เกี่ยวข้อง (ผู้มีส่วนร่วมในการวิจัย) แบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 12 คน และทำการคัดเลือกแบบสุ่มอีกจำนวน 14 คน รวมทั้งสิ้นจำนวน 26 คนข้อค้นพบจากการศึกษา ประกอบด้วย ประเด็นต่างๆ ดังนี้1) ความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ประกอบด้วย 5 ความหมาย ได้แก่ (1) ความหมายที่แสดงถึงอุปสงค์ของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง (2) ความหมายที่แสดงถึงความสัมพันธ์และการมีส่วนร่วมระหว่างชุมชนหมู่บ้านปากแซงด้วยกันเอง และระหว่างชุมชนหมู่บ้านปากแซงกับหน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่น (3) ความหมายที่แสดงถึงการสร้างรายได้ให้กับผู้กระทำการที่เกี่ยวข้องในบริบทของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง (4) ความหมายที่แสดงถึงการเชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ระหว่างชุมชนชายแดนไทย-ลาว (หมู่บ้านปากแซง-หมู่บ้านปากตะพาน เมืองละครเพ็ง แขวงสาละวัน) และ (5) ความหมายที่แสดงถึงการเป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพในจัดกิจกรรมการพัฒนา/ส่งเสริมการพัฒนาท้องถิ่นและ/หรือการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่นที่แสดงถึงเกียรติภูมิของภาคประชาชนและหน่วยงานราชการในระดับท้องถิ่นทั้งในระดับตำบล อำเภอ และ จังหวัด นอกจากนี้ ความหมายทั้ง 5 ยังแฝงไว้ด้วย ความหมายที่หลากหลายของความเป็นจริง (หรือ ความหลากหลายของการตีความ) ที่สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่ทับซ้อนอยู่ภายในความหมายทั้ง 5 ความหมาย สำหรับความหมายทั้ง 5 เกิดขึ้นจากการกระทำการของผู้กระทำการที่เกี่ยวข้องในบริบทของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ประกอบด้วย 5 กระบวนการ ได้แก่ (1) การร่วมกันกำหนดเป้าหมายของการกระทำการที่อยู่ภายใต้บริบทของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง (2) การกระทำการที่ได้รับอิทธิพลมาจากการขัดเกลาทางสังคมผ่านการปลูกฝัง/อบรม การเรียนการสอนและการถ่ายทอดความรู้ (3) การกระทำการที่ได้รับอิทธิพลมาจากแรงจูงใจกระทำการที่มีความสอดคล้องกับบรรทัดฐาน/หลักปฏิบัติของกลุ่ม/สังคม (4) การกระทำการที่ได้รับอิทธิพลมาจากการตระหนักถึงความเป็นสมาชิกของผู้คนในสังคม โดยการเข้ามามีส่วนร่วม และ/หรือการให้ความสำคัญกับชุมชนทั้งในเชิงอุดมการณ์และการปฏิบัติ และ (5) การกระทำการที่อาศัยความสามารถ/อัตลักษณ์/คุณลักษณะเฉพาะของบุคคลที่สามารถตอบสนองต่อความต้องการของสังคม2) ผลการศึกษาอำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง และความสำคัญของอำนาจดังกล่าวที่มีต่อผู้กระทำการที่เกี่ยวข้อง มีรายละเอียด ดังนี้2.1) หากพิจารณาในเชิงปฏิฐานนิยม จะพบว่า ผู้ที่มีอำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง คือผู้กระทำการที่เกี่ยวข้องทั้งสี่กลุ่ม แต่มีการใช้อำนาจ/มีบทกระทำการในระดับที่มากน้อยแตกต่างกันออกไปตามเหตุการณ์/สถานการณ์ที่เกี่ยวข้องในบริบทของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ส่วนผู้ที่มีอำนาจมากที่สุด คือ ชุมชนหมู่บ้านปากแซง (ชาวบ้านและคณะสงฆ์) หากพิจารณาจากภาพรวมทั้งหมด แต่หากพิจารณาจากแต่ละการกระทำการ/เหตุการณ์/สถานการณ์ จะพบว่า ผู้ที่มีอำนาจมากที่สุด คือ ผู้กระทำการที่เกี่ยวข้องที่มีบทบาทหรือมีความสำคัญมากที่สุดในการกระทำการ/เหตุการณ์/สถานการณ์นั้นๆ2.2) อำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง จำแนกออกได้เป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรก คือ อำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง (ทั่วไป) ที่ส่วนใหญ่มักจะถูกขับเคลื่อนด้วยบทบาท/การกระทำในเชิงบวกของผู้กระทำการที่เกี่ยวข้อง ประกอบด้วย อำนาจที่ดำรงอยู่ในการนับถือศาสนา สิ่งศักดิ์สิทธิ์และสิ่งที่เหนือธรรมชาติ อำนาจในฐานะที่เป็นทรัพยากร/อำนาจตามแนวคิดเศรษฐกิจนิยม และ อำนาจการครอบงำผ่านการพัฒนาท้องถิ่น/การท่องเที่ยวท้องถิ่นด้วยแนวทางทุนนิยม กลุ่มที่สองคือ อำนาจที่ก่อให้เกิดความหมายที่หลากหลายของความเป็นจริง (หรือ ความหลากหลายของการตีความ) ที่สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่ทับซ้อนอยู่ภายในความหมายทั้ง 5 ความหมาย ส่วนข้อมูลเกี่ยวกับแหล่งกำเนิด/ที่มาของอำนาจ ลักษณะของอำนาจ และระดับของอำนาจทั้งสองกลุ่ม มีรายละเอียดปลีกย่อยที่แตกต่างกันไป2.3) แนวทางในการส่งเสริมการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซงโดยการให้ความสำคัญกับอำนาจในการกำหนดสร้างความหมายของการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซงนั้น ประกอบด้วย 4 แนวทาง ได้แก่ (1) แนวทางส่งเสริมการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่ให้ความสำคัญกับอำนาจของสำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอนาตาล สมาชิกในกลุ่มผลิตภัณฑ์ชุมชน คณะผู้นำหมู่บ้าน และการบูรณาการอำนาจระหว่างชุมชนหมู่บ้านปากแซง หน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่นที่เกี่ยวข้อง ผู้ประกอบท้องถิ่น และนักท่องเที่ยวท้องถิ่นในการพัฒนากลุ่มผู้ผลิตและจำหน่ายสินค้าโอทอปของหมู่บ้านปากแซง โดยสะท้อนเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในข้อที่ 1, 8, 12 และ 16 (2) แนวทางส่งเสริมการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่ให้ความสำคัญกับอำนาจของชุมชนหมู่บ้านปากแซงองค์การบริหารส่วนตำบลพะลาน และการบูรณาการระหว่างชุมชนหมู่บ้านปากแซง และหน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่นในเขตอำเภอนาตาลในการพัฒนา/ปรับปรุงภูมิทัศน์ สิ่งอำนวยความสะดวกทางการท่องเที่ยว และกิจกรรมการท่องเที่ยวของหมู่บ้านปากแซง โดยสะท้อนเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในข้อที่ 2, 4, 9, 10, 11, 16 และ 17 (3) แนวทางส่งเสริมการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่ให้ความสำคัญกับอำนาจของชุมชนหมู่บ้านปากแซง เจ้าอาวาสและคณะกรรมการวัด และหน่วยงานราชการส่วนท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องในการจัดตั้งกฎ กติกาชุมชนด้านการท่องเที่ยว โดยสะท้อนเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในข้อที่ 3, 4, 8, 10, 11, 12, 14, 15 และ 16 (4) แนวทางส่งเสริมการพัฒนาการท่องเที่ยวท้องถิ่นของหมู่บ้านปากแซง ที่ให้ความสำคัญกับอำนาจของคณะผู้นำชุมชนและชาวบ้านหมู่บ้านปากแซงในการแก้ไขปัญหาการจัดแสดงคอนเสิร์ตและลานเบียร์ในช่วงงานวัดปากแซง โดยสะท้อนเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนในข้อที่ 11 และ 16