ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่พิเศษ: แบบจำลองพหุระดับ

รัฐบาลไทยมีการจัดสรรงบประมาณรายจ่ายสำหรับการจัดการศึกษาเป็นจำนวนมาก อย่างไรก็ตาม งบประมาณด้านการศึกษาดังกล่าวไม่ได้ก่อให้เกิดการจัดการศึกษาในโรงเรียนขนาดเล็กที่มีคุณภาพ วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดประสงค์ในการศึกษาผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของนักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็ก สังกัด สพฐ. ที่ตั้งอยู่บนภูมิประเทศที่มีลักษณะต่าง ๆ และศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของนักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็ก นอกจากนี้ เมื่อจำแนกโรงเรียนขนาดเล็กตามลักษณะพื้นที่แล้ว ผู้ศึกษาได้ดำเนินการวิเคราะห์ความแตกต่างของปัจจัยในแต่ละพื้นที่ ที่มีต่อผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาของนักเรียนในโรงเรียน สพฐ. ขนาดเล็ก งานศึกษานี้ใช้แบบจำลองพหุระดับในการวิเคราะห์ และมีการศึกษาปัจจัย 3 ระดับ ได้แก่ ปัจจัยระดับนักเรียน ปัจจัยระดับโรงเรียน และปัจจัยระดับจังหวัด ที่ส่งผลต่อผลการทดสอบทางการศึกษาระดับชาติขั้นพื้นฐาน (O-NET) ในระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 จำนวน 4 วิชา ปีการศึกษา 2562 ผลการศึกษาพบว่า โรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่พิเศษมีคะแนน O-NET ทุกวิชาเฉลี่ยต่ำกว่าคะแนน O-NET ของโรงเรียนขนาดเล็กในพื้นที่ทั่วไป ยกเว้นพื้นที่เกาะซึ่งมีคะแนน O-NET ทุกวิชาเฉลี่ยสูงกว่า ผู้ศึกษาพบว่าปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคะแนน O-NET ของนักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็กทั้ง 4 วิชา อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ เพศของนักเรียน ความพิการของนักเรียน ความยากจนของนักเรียน โรงเรียนขยายโอกาส จำนวนนักเรียนในโรงเรียน รายจ่ายต่อนักเรียนเฉลี่ยในโรงเรียน และลักษณะพื้นที่ที่โรงเรียนตั้งอยู่บางประเภท ได้แก่ พื้นที่เสี่ยง พื้นที่ทุรกันดาร พื้นที่ภูเขา และในบางวิชาของพื้นที่ชายแดน ในระดับจังหวัด ผู้ศึกษาไม่พบว่าปัจจัยใดมีความสัมพันธ์กับคะแนน O-NET อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ นอกจากนี้ ผลการประมาณค่าความสัมพันธ์จำแนกแต่ละพื้นที่ พบว่า ปัจจัยด้านเพศของนักเรียน ความพิการของนักเรียน และความยากจนของนักเรียน มีความสัมพันธ์กับคะแนน O-NET ของนักเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในพื้นที่พิเศษประเภทต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม ปัจจัยในระดับโรงเรียน ได้แก่ โรงเรียนขยายโอกาส จำนวนนักเรียน และรายจ่ายต่อนักเรียน มีนัยสำคัญทางสถิติแตกต่างกันไปตามแต่ละพื้นที่พิเศษและวิชา โดยพบว่าการเพิ่มขึ้นของปัจจัยจำนวนนักเรียนและรายจ่ายต่อนักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็กที่ตั้งอยู่บนพื้นที่พิเศษบางประเภทสามารถเพิ่มคะแนน O-NET ได้มากกว่าพื้นที่ทั่วไป เมื่อมีการเพิ่มขึ้นของปัจจัยเท่ากัน