อำนาจปกครองบุตร: ศึกษาปัญหาการถอนอำนาจปกครองบุตรบางส่วนและการตั้งผู้ปกครองจากคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 515/2560

กฎหมายครอบครัวไทยกำหนดให้บิดาที่ชอบด้วยกฎหมายและมารดามีอำนาจปกครองบุตร (parental authority) และเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองบุตร ทั้งอำนาจปกครองเหนือตัวบุตรและอำนาจจัดการทรัพย์สิน แต่หากปรากฏว่าบิดามารดาใช้อำนาจปกครองเกี่ยวแก่ตัวผู้เยาว์โดยมิชอบหรือบิดามารดาประพฤติชั่วร้าย ศาลมีอำนาจถอนอำนาจปกครองทั้งหมดหรือบางส่วน และตั้งผู้ปกครองเพื่อใช้อำนาจปกครองผู้เยาว์ต่อไป โดยการค้นคว้าอิสระนี้ได้หยิบยกคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 515/2560 ซึ่งเป็นเรื่องเกี่ยวกับการถอนอำนาจปกครองบิดามารดาเฉพาะที่เกี่ยวกับการกำหนดที่อยู่อาศัยของผู้เยาว์ตามมาตรา 1567 (1) และตั้งผู้ปกครองผู้เยาว์ในส่วนที่เกี่ยวกับการกำหนดที่อยู่อาศัยตามมาตรา 1585 วรรคหนึ่ง เพื่อศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาเกี่ยวกับการถอนอำนาจปกครองบางส่วน ในประเด็นเรื่องขอบเขตของการใช้อำนาจปกครองในทางปฏิบัติของบิดามารดาซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองและผู้ปกครองที่ศาลตั้งขึ้นซึ่งก็ถือเป็นผู้ปกครองผู้เยาว์ในขณะเดียวกัน เนื่องจากกฎหมายครอบครัวไทยไม่มีแนวทางสำหรับการใช้อำนาจปกครองร่วมกันระหว่างบิดามารดากับบุคคลอื่น รวมถึงไม่ปรากฏหลักกฎหมายหรือคำอธิบายที่ชัดเจนเกี่ยวกับการใช้อำนาจปกครองที่เป็นเรื่องที่มีความสำคัญและมีผลกระทบต่อผู้เยาว์ กับอำนาจปกครองทั่วไปในชีวิตประจำวันของผู้เยาว์ ซึ่งหากศึกษากฎหมายครอบครัวของต่างประเทศ ปรากฏแนวความคิดเรื่องความรับผิดชอบของผู้ปกครอง (parental responsibilities) ที่ให้ความสำคัญและคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์เป็นสำคัญ มากกว่าที่จะมองว่าเป็นการใช้อำนาจปกครองของบิดามารดาเท่านั้น ทำให้บุคคลที่อาศัยอยู่กับผู้เยาว์สามารถตัดสินใจทั่วไปชีวิตประจำวันของผู้เยาว์ได้ โดยที่บิดามารดาของผู้เยาว์ยังคงเป็นผู้มีความรับผิดชอบต่อบุตรอยู่ อันเป็นการใช้ความรับผิดชอบของผู้ปกครองร่วมกันระหว่างบิดามารดาและบุคคลอื่น นอกจากนี้ ได้ศึกษาการตีความเรื่องการถอนอำนาจปกครองบางส่วนของกฎหมายไทย และได้ศึกษาไปถึงกระบวนการถอนอำนาจปกครองและการตั้งผู้ปกครองของกฎหมายไทยที่ปรากฏอยู่ในพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งถือเป็นกฎหมายวิธีสบัญญัติ ที่กล่าวถึงหลักประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์ไว้ แต่ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ซึ่งเป็นกฎหมายหลัก กลับไม่มีการกำหนดหลักการดังกล่าวไว้อย่างชัดเจน ทั้งนี้ หากนำเรื่องหลักประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์มาบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ จะทำให้การดำเนินการต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับผู้เยาว์ ทั้งเรื่องการถอนอำนาจปกครองและการตั้งผู้ปกครองดำเนินการไปโดยคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เยาว์เป็นสำคัญ