Archeologische opgraving It Noard 99-107 te Workum, gemeente Súdwest-Fryslân (FR)

<p>Het plangebied ligt in de oude kern van Workum. De gesloopte panden stonden aan It Noard 99-107 in het centrum van de oude stad Workum. Deze plaats verwierf stadsrecht in 1350 en de bewoningsgeschiedenis zal verder terug in de tijd beginnen. Workum werd gebouwd aan weerszijden van de Wymerts. Sinds de 10e- of 11e-eeuw heeft in Workum al een kerk gestaan. Hoewel de stad niet aan zee lag, deed zij volop mee aan de zeehandel. Workum was door het Soal met de Zuiderzee verbonden. In de late middeleeuwen werd het een belangrijk scheepvaartcentrum. It Noard is de benaming van de straat aan de noordzijde langs de in 1875 gedempte Wymerts. Het ligt voor de hand dat er in de middeleeuwen langs deze gracht al bebouwing heeft gestaan van enige allure. Aan de vele pronkgevels aan It Noard en It Súd is nog altijd te zien dat het een rijke stad was in in ieder geval de 17e- en 18e-eeuw. De combinatie van de archeologische vondsten en de historische gegevens maakt een grove fasering van de bewoning binnen het plangebied mogelijk. Er was een mogelijke bouwfase van hout of baksteen in de 15e-/16e-eeuw, een aantoonbare bouwfase in de 17e-eeuw, gevolgd door een mogelijke (ver)bouwfase in de 18e-eeuw, een nieuwbouwfase in de 19e-eeuw waarbij de structuren uit de 17e-eeuw grotendeels werden vervangen en uiteindelijk een grondige aanpassing van de 19e-eeuwse bouw in de 20e-eeuw.<br>Tijdens de opgraving zijn tevens diverse terplagen aangetroffen, die slechts globaal zijn te dateren. Er is weinig goed dateerbaar vondstmateriaal uit de middeleeuwen aangetroffen, maar een deel van de lagen zal uit die periode stammen. In het zuidelijke deel van het profiel langs It Noard is aan de opbouw van de terplagen te zien dat er waarschijnlijk oorspronkelijk twee huisterpen aanwezig waren, gelegen langs een verkavelings- of ontginningssloot. Deze twee ophogingen zijn voorafgaand aan de overbouwing van het gebied samengevoegd. De tussenruimte tussen de terpen is daarbij opgevuld. Vermoedelijk is dit voorafgaand aan de bebouwing uit de 15e- of 16e-eeuw gebeurd. De huisterpen zijn middeleeuws in oorsprong. Een deel van de aangetroffen bebouwing stamt mogelijk uit de 15e- of 16e-eeuw, zowel houtbouw als steenbouw. Daarna versteende de bebouwing. De periode van de 15e-16e-eeuw lijkt daarbij een overgangsfase, waarin de houtbouw geleidelijk overging in steenbouw. De meeste bebouwingsresten stammen uit de 17e-eeuw, met nieuwbouw uit de 19e-eeuw. De perceelsindeling van de kadastrale minuut uit 1832 is hierin te herkennen. Op het achterterrein is een waarschijnlijke insteekhaven gevonden, die mogelijk ook van oorsprong een verkavelings- of ontginningssloot was. De insteekhaven werd rond 1730 gedempt. Er werden geen sporen van ontginning van het basisveen gevonden. Van eventuele ontginning van het basisveen zijn geen sporen aangetroffen. Wel zouden de genoemde sloten, van oorsprong verkavelings- of ontginningssloten kunnen zijn van deze ontginning.</p>