ทุนทางสังคมกับการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้แก่สวัสดิการชุมชน: กรณีศึกษา กองทุนออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชน ตำบลล้อมแรด อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง

หลังจากประเทศไทยประสบปัญหาวิกฤตเศรษฐกิจตกต่ำ ในปี พ.ศ. 2540 ปัญหาดังกล่าวนำไปสู่ปัญหาทางสังคม เช่น ปัญหาความยากจน ปัญหาความไม่เป็นธรรมในการกระจายรายได้ ปัญหาการเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐานจากรัฐ ซึ่งในเวลาต่อมามีความพยายามในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น โดยการพัฒนาตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 8 พ.ศ. 2540-2544 โดยมีการเปลี่ยนแนวคิดการพัฒนาจากเดิมที่เน้นพัฒนาเศรษฐกิจ มาเน้นคนเป็นศูนย์กลางการพัฒนา มุ่งเน้นให้เกิด “การพัฒนาที่ยั่งยืนและการกินดีอยู่ดีมีสุขของคนไทย” โดยให้ความสำคัญต่อการพัฒนาแบบองค์รวม ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม มุ่งพัฒนาสู่สังคมที่เข้มแข็ง จนในปี พ.ศ. 2518 กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย ได้ส่งเสริมให้เกิดกลไกชุมชนในรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า “กลุ่มออมทรัพย์” ที่มีวัตถุประสงค์สำคัญเพื่อสร้างวินัยการออมเงิน ให้กับประชาชน เป็นกลไกสำคัญในการบริหารจัดการทุนชุมชน จนพัฒนากลายมาเป็นระบบกองทุนสวัสดิการชุมชน เป็นการสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชนท้องถิ่น โดยใช้ทุนทางสังคม ทุนทางพื้นที่ และทุนทางวัฒนธรรมที่สำคัญ ในการแก้ไขวิกฤติการณ์ที่เกิดขึ้น กองทุนออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชนในตำบลล้อมแรด อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง เป็นหนึ่งกองทุนสวัสดิการชุมชนที่ประสบความสำเร็จ ในการสร้างชุมชนเข้มแข็ง สามารถพึ่งพาตนเองได้ และลดการพึ่งพาจากภายนอกได้ เป็นการใช้ทุนทางสังคมที่มีมาเสริมสร้างพลังชุมชน การศึกษาในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการดำเนินงานของกองทุนออมบุญวันละหนึ่งบาทเพื่อสวัสดิการชุมชน ตำบลล้อมแรด อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง และเพื่อศึกษาบทบาทของทุนทางสังคม ที่มีต่อการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้แก่กองทุน เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์เพื่อเก็บข้อมูลจากคณะกรรมการ และสมาชิกของกองทุน จากการศึกษาทุนทางสังคมในการเสริมสร้างความเข้มแข็งในแก่สวัสดิการชุมชนตำบลล้อมแรด อำเภอเถิน จังหวัดลำปาง ได้ค้นพบทุนทางสังคมที่สำคัญในชุมชน ที่มีผลต่อความเข้มแข็งของสวัสดิการชุมชนฯ ซึ่งสามารถสรุปได้ 5 ข้อ ดังนี้ 1) การมีผู้นำที่เข้มแข็ง ที่มีความมุ่งมั่น เป็นผู้นำที่มีจิตอาสา และเสียสละ 2) ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลในชุมชน 3) การกำหนดเป้าหมายร่วมกันของคนในชุมชน 4) การกำหนดค่านิยมพื้นฐานร่วมกันในชุมชน 5) ความร่วมมือจากหน่วยงานภายนอกข้อเสนอแนะจากการค้นพบ มี 3 ประเด็น ดังนี้ 1) การคัดสรรผู้นำที่ดีมาบริหารกองทุนฯ เป็นเรื่องที่จำเป็น โดยผู้นำต้องเป็นผู้ที่มีจิตอาสา และมีความเสียสละ เป็นสิ่งสำคัญที่จะสร้างความไว้วางใจ ทำให้กองทุนเกิดความเข้มแข็ง 2) กองทุนควรมีการประยุกต์ใช้ระบบเทคโนโลยี มาช่วยให้การทำงานเกิดความโปร่งใส โดยเห็นได้จากที่กองทุนสวัสดิการตำบลล้อมแรด มีการนำเอาเทคโนโลยีมาใช้ในการสนับสนุนระบบมาทำงาน ช่วยให้คณะทำงานสามารถทำงานได้รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ และเป็นการสร้างความน่าเชื่อถือ ทำให้เกิดความไว้วางใจจากสมาชิก และ 3) กองทุนฯ ควรมีการสร้างภาคีเครือข่ายกับหน่วยงานภายนอก เพื่อหนุนเสริมการทำงาน การสร้างภาคีเครือข่ายกับหน่วยงานภายนอก เป็นปัจจัยที่สำคัญที่ช่วยให้กองทุนได้รับการหนุนเสริมด้านต่าง ๆ ที่มีความจำเป็นต่อกองทุนฯ