Plangebied De Nieuwe Tuinderij Oost Zuidoostbeemster, gemeente Beemster

De Beemster Compagnie is betrokken bij het herinrichten van het plangebied De Nieuwe Tuinderij Oost te Zuidoostbeemster in de gemeente Beemster. Er zal binnen het plangebied in de nabije toekomst een woonwijk worden gerealiseerd. Het huidige onderzoeksgebied is gelegen binnen dit plangebied. De aanleg van de geplande woonwijk zal gepaard gaan met graafwerkzaamheden die eventueel aanwezige archeologische resten in de ondergrond kunnen verstoren. Voorafgaand aan de realisatie van de woonwijk dient in kaart gebracht te worden welke archeologische waarden mogelijk in het geding zijn. In het kader van de herinrichting is reeds eerder door Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een geofysisch onderzoek uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek is een vervolgonderzoek geadviseerd door middel van proefsleuven. Om dit onderzoek te kunnen uitvoeren is op 4 juni 2019 door Vestigia een Programma van Eisen opgesteld (PvE) dat door het bevoegd gezag is goedgekeurd. Op basis van dit PvE is door Vestigia een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uitgevoerd.

Het doel van het onderzoek is om vast te stellen of er archeologische resten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn die door de aanleg van de woonwijk worden bedreigd en, wanneer deze resten aanwezig zijn, om deze te waarderen in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Om dit te kunnen bepalen is reeds een bureauonderzoek en een geofysisch onderzoek uitgevoerd. Het huidige onderzoek zal hierop aansluiten.
De vraagstelling die aan het proefsleuvenonderzoek ten grondslag lag is: ‘Zijn binnen het plangebied archeologische resten aanwezig en wat is de waardering van deze archeologische informatie?’ Op basis van de resultaten van dit onderzoek wordt een advies geformuleerd in het kader van de cyclus van Archeologische Monumentenzorg (AMZ).

Tijdens het onderzoek zijn er verspreid over het terrein vier proefsleuven aangelegd. De proefsleuven 1 en 4 werden aangelegd om de mogelijk aanwezige greppel die de achterzijde van de tuin van een 17e-eeuwse buiten begrensde te onderzoeken. Het veldonderzoek heeft aangetoond dat deze greppel hier inderdaad aanwezig is. Vondstmateriaal dat uit de greppel is verzameld dateert uit de 17e tot 20e eeuw. Dit geeft aan dat de greppel tenminste tot de 20e eeuw heeft open gelegen. De oudere vondsten kunnen mogelijk aan het 17e-eeuwse buiten worden gerelateerd, maar er is niet met zekerheid vast te stellen hoe en wanneer ze in de greppel terecht zijn gekomen. De overige twee proefsleuven werden aangelegd om na te gaan of er binnen het plangebied nog sprake was van andere archeologische sporen die mogelijk aan de bewoning ten westen van het onderzoeksgebied, buiten het plangebied, zouden kunnen worden gekoppeld. Eerder geofysisch onderzoek leek hierop te wijzen. Hier zijn geen aanwijzingen voor gevonden. Buiten de greppel en een enkele ondiepe kuil zijn er tijdens het onderzoek geen andere archeologische sporen aangetroffen.

Op basis van het veldonderzoek is vastgesteld dat er binnen het plangebied sprake is van een vindplaats. Deze vindplaats wordt gevormd door greppel die onderdeel uitmaakte van de tuin van een 17e-eeuws buitenplaats dat ten westen van het plangebied was gelegen. De greppel betreft op dit moment geen duidelijk zichtbaar landschapselement als onderdeel van de 17e eeuwse droogmakerij. Het lijkt wel een interne begrenzing van de binnentuin van de buitenplaats die hier na de drooglegging van de polder in 1623 is aangelegd en dateert vermoedelijk uit deze periode. De greppel heeft tenminste tot in de 20e en mogelijk deels zelfs tot in de 21e eeuw opengelegen en is daarmee duidelijk aanwezig. Uit de greppel is vondstmateriaal verzameld dat uit de 17e tot 20e eeuw kan worden gedateerd.

In de beleidsnota archeologie van de gemeente Beemster wordt de buitenplaats waartoe de greppel behoort tot een potentieel waardevol archeologisch terrein gerekend. De Beemster is daarbij aangewezen als Werelderfgoed, waarvan de buitenplaatsen met hun tuinen een belangrijk onderdeel vormen. Bij het beheer van het gemeentelijk bodemarchief wordt prioriteit gegeven aan die soorten archeologische vindplaatsen die de gemeentelijke cultuurhistorische identiteit kunnen versterken. De keuze valt daarbij, behalve op het beschermde dorpsgezicht van Middenbeemster, vooral op de buitenplaatsen en windmolens die in het verleden in sterke mate het karakter van de droogmakerij bepaalden.

Op basis van het bovenstaande kan worden vastgesteld dat de vindplaats behoudenswaardig is, waarbij dient te worden aangetekend dat het behoudenswaardige deel slechts de 17e-eeuwse greppel betreft, gezien het feit dat buiten deze greppel er binnen het plangebied geen archeologische resten zijn aangetroffen.