Oss, IJssalon Venezia/Heuvel. Begeleiding (protocol opgraven)

<p>In opdracht van dhr. de Marco van IJssalon Venezia te Oss heeft het bureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie (BAAC) van 5 t/m 8 oktober 2010 een archeologische begeleiding (protocol opgraven) uitgevoerd aan de Heuvel, gelegen in het historische centrum van de stad Oss. Het onderzoek vond plaats voorafgaand aan de nieuwbouw van de ijssalon. De vraagstelling hield met name verband met de (laat)middeleeuwse geschiedenis van de locatie en restanten van de 18de eeuwse bebouwing die binnen de putgrenzen aanwezig zou kunnen zijn. Het onderzoeksterrein is gelegen in het historische centrum van Oss op het centrale marktplein genaamd de Heuvel. Het gaat om een driehoekig plein waarop in de noordwesthoek vanuit het westen de Peperstraat op uitkomt, vanuit het noorden de straat Terwaenen, vanuit het oosten de Hooghuisstraat en vanuit het zuidwesten de Heuvelstraat. Aan de randen van het plein is bebouwing aanwezig en op het plein, ten zuidoosten van de onderzoekslocatie, stond ten tijde van het onderzoek de te verplaatsen ijssalon Venezia.</p><p>De oudste vondsten en mogelijk een kuil dateren uit de Karolingische periode (725-900). Tijdens het onderzoek werd wat Karolingisch aardewerk aangetroffen in de vorm van een scherf Badorf en een mogelijke scherf Mayen. De scherf Badorf bevond zich tussen materiaal met een datering tussen 1300 en 1500, maar geeft wel aan dat ter plekke of in de nabije omgeving in deze periode bewoning te verwachten is. Van een andere scherf is het niet geheel zeker dat het om Mayen gaat; deze scherf zou zich in situ kunnen bevinden, in een afvalkuil met brokken ovenwand en metaalslakken. De kuil toont aan dat in de omgeving metaal werd bewerkt; de datering is echter niet met zekerheid vast te stellen. Ook tijdens onderzoeken in de omgeving werden Karolingische sporen en aardewerk aangetroffen: aan de Eikenboomgaard ten noorden van de huidige onderzoekslocatie en tijdens de onderzoeken Arendsvlucht en Begijnenstraat ten noordwesten van de Heuvel. Mogelijk was de Heuvel in deze periode kortstondig of kleinschalig bewoond. Uit de volle middeleeuwen (1050-1225) is een enkele paalkuil en enige ophogingen bewaard gebleven. Mogelijk gaat het om een akkerlaag; in de noordoosthoek van de put werden in het vlak en in het profi el spitsporen waargenomen. Dit zou erop wijzen dat het gebied in deze periode nog een agrarisch karakter had. Ook in de genoemde onderzoeken in de omgeving is deze periode vertegenwoordigd; bijvoorbeeld werd aan de Eikenboomgaard een huisplattegrond uit de late 12de eeuw aangetroffen. Vervolgens zijn enkele (paal)kuilen en ophogingen in de 13de eeuw te dateren,maar verreweg de meeste (paal)kuilen in het vlak van de werkput dateren uit de periode 1300-1500. Enkele paalkuilen geven een datering in de 14de eeuw aan. Het onderzoeksterrein is te klein om een plattegrond in de sporen te kunnen herkennen, maar het gaat om meerdere forse paalkuilen, die zeker op de aanwezigheid van een gebouw of meerdere opvolgende gebouwen wijzen. De bebouwing heeft hier gestaan in een periode dat Oss al stedelijke kenmerken aannam. Dat het in deze periode nog gaat om houtbouw wijst er wel op dat Oss een heel andere ontwikkeling had dan het nabijgelegen ’s-Hertogenbosch, waar rond 1200 al stenen gebouwen aan de Markt verrezen. De locatie van de bebouwing op de Markt zou kunnen wijzen op een min of meer openbare functie (zoals de latere boterwaag). In de periode 1300-1500 werd het terrein fl ink opgehoogd; met minimaal 90 cm. Dit gebeurde nadat de houtbouw was verwijderd; het lijkt daarmee aannemelijk dat de houtbouw in de 14de eeuw geplaatst moet worden en het merendeel van de ophogingen in de 15de eeuw. Dat betekent dat ter plekke van de werkput van de 15de eeuw tot aan de bouw van de boterwaag in 1768 waarschijnlijk geen bebouwing aanwezig is geweest. Uit de nieuwe tijd zijn met name ophogingen bewaard gebleven; in deze periode werd het terrein nogmaals met ongeveer een meter opgehoogd. In de hoogst bewaard gebleven ophoging, direct onder de recente verstoringen, werd een munt uit 1758 aangetroffen. De ophoging moet hier kort voor de bouw van de boterwaag terecht zijn gekomen, want de (vermoedelijke) puinfundering van het gebouw is er doorheen gegraven. Van het gebouw resteert ter plekke van de werkput niets anders dan een deel van de uitbraaksleuf.</p>