Archeologisch vooronderzoek in het kader van herontwikkeling van de locatie Hergerborch / Centrum Berkel Oost te Berkel en Rodenrijs, gemeente Lansingerland

Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied in de gemeente Lansingerland.De opdrachtgever is betrokken bij de herontwikkeling van de locatie Hergerborch / Centrum Berkel Oost. Het doel van de herontwikkeling is het toekomstbestendig maken van het gebied. Dat vereist structurele oplossingen van de verkeersknelpunten (voldoende parkeren en een goede verkeersafwikkeling), maar ook om een voorzieningenniveau dat past bij het toekomstige inwoneraantal. De gemeente Lansingerland heeft zodoende een variantenstudie verkeer, parkeren en woningbouw laten uitgevoerd. Uit deze studie zijn een aantal mogelijkheden uitgekomen, welke hoofdzakelijk verschillen in de inpassing van het aantal parkeerplaatsen ten behoeve van het winkelgebied. Uit de variantenstudie zijn de volgende conclusies getrokken: - De Molenwerfstraat zal naar het oosten (via het Berkelsdijkje) verplaatst worden. - Wat betreft de inrichting van de parkeervoorzieningen zijn vier varianten overgebleven: Door de Molenwerfstraat naar het oosten te verleggen, ontstaat er ruimte om het parkeren voor het winkelgebied uit te breiden. Alleen extra parkeren op maaiveld (variant 1) biedt niet voldoende ruimte om de parkeerdruk op te vangen en is vanuit het oogpunt van ruimtelijke kwaliteit niet wenselijk. Door het ontwikkelen van een 1 laagse ondergrondse parkeergarage gecombineerd met maaiveld parkeren (variant 2) is het mogelijk ca. 120 extra parkeerplaatsen te realiseren ten behoeve van het winkelcentrum. Er is ruimte om een goede groene verbinding tussen park en centrumgebied te maken. Het realiseren van twee lagen parkeren onder de grond zonder maaiveld parkeren (variant 3, ca. 160 extra parkeerplaatsen, waarvan het surplus ook benut kan worden voor toekomstige woningbouw) levert de grootste kwaliteitsslag voor het gebied doordat de pleinruimte tussen de bestaande supermarkten en de locatie Hergerborch groen ingericht kan worden. Bij variant 4 zal de ondergrondse parkeergarage zonder maaiveld parkeren een groter oppervlak beslaan (één laag parkeren). De diepte van de geplande verstoringen is momenteel nog niet definitief vastgelegd maar zal naar verwachting tot aan archeologisch relevante lagen reiken. Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient daarom in kaart te worden gebracht of hierbij mogelijk archeologische waarden in het geding zijn.Doel van het archeologisch bureauonderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid.Uit het bureauonderzoek blijkt dat aan het grootste deel van het plangebied op basis van het landschap een lage archeologische verwachting kan worden toegekend. Het plangebied valt binnen (laaggelegen) wadvlakten die in principe nooit geschikt zijn geweest voor bewoning. Van het bovenliggende veenpakket is weinig over en wat er is overgebleven is sterk verstoord waardoor het veenpakket een lage archeologische verwachting heeft.Eerder gold op basis van de nabijheid van het historische centrum van Berkel in het westen van het plangebied een hoge tot middelhoge verwachting op het aantreffen van resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd; op basis van voortschrijdend inzicht kan de archeologische verwachting in deze zones echter worden bijgesteld tot “laag”. Bronnen hiervoor zijn de eerder uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen en ten noorden van het plangebied, en de inventarisatie uitgevoerd in het kader van de actualisatie van de verwachtings- en beleidsadvieskaart (2016). De huidige historisch-cartografische studie geeft geen aanleiding om ondergrondse bouwhistorische waarden binnen het plangebied te verwachten.Het oostelijke deel van het plangebied heeft een hoge archeologische verwachting. Dit betreft de historisch “Landscheiding”, een kade die de grens vormde tussen Delfland en Schieland. De “Landscheiding” bevat, gezien de hogere ligging ten opzichte van de omgeving, een strook restveen die mogelijk bewoningssporen bevat uit de periode vanaf de ontginning in de Middeleeuwen (10e-13e eeuw). Op de Cultuurhistorische atlas van de provincie Zuid-Holland is deze Landscheiding als een historisch-landschappelijke lijn van hoge waarde weergegeven.AdviesOp basis van de resultaten van onderhavig onderzoek is de archeologische verwachting voor het noordelijke, westelijk en centrale deel van het plangebied ‘laag’ (zie afbeelding 13), en adviseert Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie dan ook geen vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert bij bodemverstorende werkzaamheden vanaf maaiveld (zoals de aanleg van een weg) in het oostelijk deel van het plangebied, aan/rond het Berkelsdijkje, een inventariserend veldonderzoek in de vorm van verkennende boringen uit te voeren om de archeologische verwachting te toetsen, en om te bepalen of daarna vervolgonderzoek in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) nodig is. Bij dit verkennend booronderzoek geldt de richtlijn van de provincie Zuid-Holland voor inventariserend booronderzoek, verkennende fase: 10 boringen per hectare.In algemene zin dient bij de ingrepen rekening te worden gehouden met de bewaard gebleven historische poldergrens in het oosten van het plangebied, een historisch-landschappelijke lijn met een vastgestelde hoge cultuurhistorische waarde.Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Lansingerland, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces.Ook wanneer het plangebied op enig moment op basis van de resultaten van archeologisch onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Lansingerland, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.