Bureauonderzoek middenspanningsverbinding Oirschot - tracé Middelbeers, gemeente Oirschot

In opdracht van Hurkmans is door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor kabeltracé Middelbeers-Oirschot in Middelbeers en Oirschot (gemeente Oirschot). Aanleiding voor het onderzoek is de geplande aanleg van twee middenspanningsverbindingen: tracé Middelbeers en tracé De Stad. Dit rapport zal ingaan op tracé Middelbeers. Dit archeologisch bureauonderzoek is uitgevoerd in het kader van een omgevingsvergunning. Tussen Middelbeers en Oirschot zal een middenspanningstracé worden aangelegd met een lengte van circa 4.500 m. Hiervan wordt circa 2.825 m in open ontgraving aangelegd, en circa 1.675 m door middel van sleufloze techniek/horizontaal gestuurde boringen (HDD). Qua diepte en breedte van de ontgraving gelden de volgende uitgangspunten:  Veldstrekking (open ontgraving): o Langs wegen: Maximale graafdiepte 1,0 m -mv., breedte sleuf maximaal 0,6 meter o Cultuurgrond: Maximale graafdiepte 1,4 m -mv., breedte sleuf maximaal 1,5 meter  In- en uittredepunten HDD’s: o Maximale graafdiepte 1,5 m -mv., breedte sleuf maximaal 1,5 meter Op basis van de ontvangen plannen zal circa 890 m van de open ontgraving in cultuurgrond worden aangelegd, wat neerkomt op maximaal 1.335 m2. De overige 725 m die in open ontgraving wordt aangelegd bevindt zich in de bermen van bestaande wegen. Dit komt neer op ongeveer 435 m2 open ontgraving. Daarnaast zijn er 18 in- en uittredepunten voor de HDD’s. Er wordt hier nu uitgegaan van een sleuf van 1,5 x 1,5 m per HDD punt (2,25 m2). Dit komt voor 18 punten neer op 27 m2. In totaal zal er ongeveer 1.797 m2 in open ontgraving worden aangelegd. Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. Het archeologisch onderzoek dient als onderbouwing voor de ruimtelijke procedure. Een bureauonderzoek is de eerste stap binnen de Archeologische Monumentenzorg (AMZ, zie bijlage 2). Voor het plangebied geldt een onderzoeksplicht conform het beleid van de gemeente Oirschot. Het doel van het uitvoeren van een archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Waar kunnen we wat verwachten? Voor het opstellen van een dergelijke verwachting wordt gebruik gemaakt van reeds bekende archeologische waarnemingen, historische kaarten, bodemkundige gegevens en informatie over de landschappelijke situatie. Een gespecificeerde verwachting gaat in op de mogelijke aanwezigheid, het karakter, de omvang, datering en eventuele (mate van) verstoring van archeologische waarden binnen het plangebied. Het plangebied bevindt zich deels op een dekzandvlakte, deels op dekzandwelvingen en deels in beekdalen. Dekzandruggen en -kopjes lagen over het algemeen hoger in het landschap en waren daarom een aantrekkelijke locatie voor bewoning. Ook de hoger gelegen zones tussen een dekzandrug en het beekdal (de gradiëntzone) zullen aantrekkelijk zijn geweest, omdat hier verschillende bestaansbronnen binnen handbereik waren. Dit geldt voornamelijk voor jager en verzamelaars. Onder plaggendekken/esdekken is meestal sprake van meerdere bewoningsperioden uit de late prehistorie tot en met de late middeleeuwen. Vooral de open akkergebieden op hoge dekzandruggen zijn vrijwel continu bewoond geweest en kennen om deze reden een hoge verwachting. Op basis van grondwaterstand kan worden aangenomen dat delen van het plangebied zeer nat waren, en daardoor minder aantrekkelijk voor bewoning. De aanwezigheid van hoge enkeerdgronden en laarpodzolgronden maakt het aannemelijk dat er landbouw is bedreven. Dit betekent dat de C-horizont mogelijk is afgetopt, maar diepere sporen afgedekt zijn door het dek. Hierdoor zijn sporen en resten van de aanwezigheid van jagers-verzamelaars naar verwachting verstoord. De combinatie van zandgrond met een hoge grondwaterstand kan voor een goede conservering van organische artefacten, maar ook kwetsbare vondstcategorieën zoals metalen, hebben gezorgd. Voor een groot deel van het plangebied is de grondwaterstand minder hoog, waardoor voornamelijk anorganische resten goed bewaard zullen zijn gebleven. In de omgeving van het tracé zijn meerdere onderzoeken uitgevoerd met verschillende uitkomsten. Een groot deel van de onderzoeken toont verstoringen door onder andere de aanleg van de N395, afgraving en ophoging, en gebruik als landbouwgrond. Daar waar de bodem niet verstoord is zijn sporen aangetroffen van landinrichting uit de Nieuwe tijd. Dit geldt voornamelijk voor het noordelijk deel van het tracé, rond De Scheper. Daarnaast is op een groot aantal locaties een eerddek aangetroffen, dat waarschijnlijk sporen en resten in de top van de C-horizont heeft verstoord. Op basis hiervan wordt verwacht dat de tracédelen langs de bestaande wegen reeds verstoord zijn. Enerzijds is het wegnetwerk in de loop van de 20e eeuw steeds verbreed en anderzijds liggen daar in de bermen al eerder aangebrachte kabels en leidingen waarvoor in beide gevallen al vele graafwerkzaamheden zijn uitgevoerd. De verwachting is voor deze delen dan ook laag. In de delen van het tracé in cultuurgrond kunnen nog wel sporen en resten aanwezig zijn, mits de top van het dekzand intact is. (Selectie)advies Het tracé voor de middenspanningsverbinding kent een wisselende archeologische verwachting van lage, middelhoge en hoge verwachting op archeologische resten en historische kernen. Delen van het tracé zullen langs de weg worden aangelegd waarlangs al kabels en leidingen zijn aangebracht. Ook kan door de berm langs de weg al verstoord zijn door de realisatie van de weg, waardoor wordt verwacht dat archeologische sporen en resten al verstoord zullen zijn. Voor deze zones adviseert Antea Group geen vervolgonderzoek uit te voeren. Uitzondering hierop is het deel van het middenspanningstracé waar de Kleine Beerze wordt gekruist. Hier heeft tot aan de jaren 80 van de 20e eeuw een brug gelegen. Aangezien de brug op historische kaarten nog te traceren is tot het begin van de 19e eeuw kunnen zowel van de brug nog resten van aanwezig zijn als ook van oudere voorgangers of van vondsten die daar mogelijk in bij een voorde zijn achtergelaten. Hier wordt geadviseerd om een proefsleuvenonderzoek – variant archeologische begeleiding uit te voeren (zie Afbeelding 10 en kaartbijlage 499819-Advies). Voor de delen binnen de historische kernen rond Oostelbeers, zoals onder andere in Neereind en Langerijt, en de zones met een hoge verwachting op archeologische sporen en vondsten in het vrijliggende gebied (zones zonder invloed van een wegberm en of zonder invloed van reeds aanwezige kabels en leidingen binnen 2 meter) adviseert Antea Group dat, indien er ingrepen in de bodem gaan plaatsvinden middels een open ontgraving, er nader archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd in de vorm van een Inventariserend veldonderzoek Proefsleuven – variant archeologische begeleiding. Alleen locaties en zones waar de kabel wordt aan gebracht door middel van een HDD-boring behoeven niet nader te worden onderzocht. Voor het uitvoeren van een Inventariserend veldonderzoek proefsleuven – variant archeologische begeleiding dient voorafgaand aan de werkzaamheden een Programma van Eisen te worden opgesteld volgens de BRL 4000 Protocol 4001. Het PvE dient eveneens voor aanvang van de werkzaamheden door het bevoegd gezag te worden vastgesteld. Dit is een advies. Het nemen van een selectiebesluit is voorbehouden aan het bevoegd gezag, in dezen de gemeente Oirschot. Ook voor vrijgegeven (delen van) plangebieden bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Het betreft dan vaak kleine sporen of resten die niet door middel van een booronderzoek kunnen worden opgespoord. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de Minister (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: telefoon 033-4217456). Een vondstmelding bij de gemeentelijk of provinciaal archeoloog kan ook.