MUDDATI O'TGAN SUT MAHSULOTLARINING INSON ORGANIZMIGA SALBIY OQIBATLARI

Mazkur ilmiy maqolada muddati o‘tgan sut va sut mahsulotlarining inson organizmiga ko‘rsatadigan salbiy ta’siri kompleks va tizimli yondashuv asosida chuqur tahlil qilingan bo‘lib, unda ushbu mahsulotlarning saqlanish jarayonida yuz beradigan mikrobiologik, biokimyoviy va fizik-kimyoviy o‘zgarishlar hamda ularning organizmga patogen ta’sir mexanizmlari har tomonlama yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, sut mahsulotlari yuqori namlik va ozuqaviy qiymatga ega bo‘lganligi sababli mikroorganizmlar uchun qulay muhit hisoblanadi va saqlash sharoitlariga rioya qilinmaganda yoki yaroqlilik muddati o‘tganda ular tarkibida patogen va shartli patogen bakteriyalar, xususan Salmonella spp., Escherichia coli, Staphylococcus aureus hamda boshqa mikroorganizmlar tez ko‘payadi va toksik metabolitlar ishlab chiqaradi. Ushbu toksinlar va mikroorganizmlar inson organizmiga tushgach, oshqozon-ichak tizimi shilliq qavatiga zarar yetkazib, yallig‘lanish jarayonlarini keltirib chiqaradi hamda o‘tkir ovqatdan zaharlanish sindromining rivojlanishiga sabab bo‘ladi. Patogenez jarayonida bakterial toksinlar ichak devori orqali qonga so‘rilib, umumiy intoksikatsiya holatini yuzaga keltiradi, bu esa markaziy nerv tizimi, yurak-qon tomir tizimi va boshqa muhim tizimlar faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan birga, buzilgan sut mahsulotlarida oqsillar parchalanishi natijasida hosil bo‘ladigan aminlar va boshqa toksik birikmalar organizmda allergik reaksiyalar, disbakterioz hamda metabolik buzilishlarni keltirib chiqarishi mumkin. Maqolada muddati o‘tgan sut mahsulotlarini iste’mol qilish natijasida yuzaga keladigan klinik ko‘rinishlar, jumladan ko‘ngil aynishi, qusish, diareya, qorin og‘rig‘i, tana haroratining ko‘tarilishi va suvsizlanish holatlari chuqur tahlil qilingan bo‘lib, ayniqsa bolalar, qariyalar va immuniteti pasaygan shaxslarda ushbu holatlarning og‘ir kechishi va asoratlar rivojlanish xavfi yuqori ekanligi ta’kidlangan. Shuningdek, maqolada ushbu mahsulotlarning uzoq muddatli ta’siri, ya’ni ichak mikrobiotasining buzilishi, immun tizim faoliyatining susayishi va organizmning infeksiyalarga nisbatan sezuvchanligining ortishi kabi holatlar ham ilmiy asosda yoritilgan. Profilaktika qismida esa sut mahsulotlarini to‘g‘ri saqlash, yaroqlilik muddatiga qat’iy rioya qilish, gigiyena qoidalariga amal qilish hamda oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashning ahamiyati keng asoslab berilgan. Mazkur tadqiqot natijalari oziq-ovqat gigiyenasi, epidemiologiya va klinik tibbiyot sohalarida muhim ilmiy va amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, muddati o‘tgan sut mahsulotlari bilan bog‘liq xavflarni kamaytirish hamda aholining sog‘lig‘ini muhofaza qilishga xizmat qiladi.