Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven en Archeologische Opgraving Plangebied Kerkwijk, Fase 5 en 6, Grote Huilakker, Didam, Gemeente Montferland

Ter plaatse van het onderzoeksgebied is een bodemopbouw aangetroffen met een recent verstoorde/ opgebrachte bovenlaag/ bouwvoor (Aa-/ Aap-horizont), op een oude bouwvoor (Apb-horizont), op gebioturbeerde dekzandafzettingen (AC-horizont), op dekzandafzettingen (C-horizont). Het maaiveld lag op een hoogte van 12.5 - 12.7 meter +NAP.Er zijn in 396 sporen aangetroffen (61 tijdens het IVO-P en 335 tijdens de AO). Uiteindelijk zijn tijdens het veldonderzoek 79 sporen afgeschreven. Het betrof natuurlijke en zeer recente verstoringen. De archeologische sporen betroffen paalkuilen (236 stuks), greppels (36 stuks), kuilen (43 stuks) en twee waterkuilen. Uiteindelijk zijn er dus 317 archeologische sporen aangetroffen. Het grootste deel van de sporen dateert uit de IJzertijd, maar er zijn ook archeologische sporen aangetroffen uit de Late Middeleeuwen en de Tweede Wereldoorlog.Het grootste deel van de paalsporen, kuilen en greppels is gedateerd in het laatste deel van de Vroege IJzertijd/ het begin van de Midden IJzertijd (circa 625 - 450 voor Chr.). Een deel van deze sporen kon direct in deze periode worden gedateerd, een deel van de sporen is in die periode gedateerd vanwege het grotendeels ontbreken van vondsten uit andere perioden ter plaatse van het onderzoeksgebied. Er konden in ieder geval een vijftal structuren worden onderscheiden.- Structuur 1 betrof een rij ondiepe paalsporen in Put nr. 9, met een lengte van circa 16 meter. Waarschijnlijk gaat het om de resten van de middenstaanders van een gebouw uit de IJzertijd.- Structuur 2 betrof het ter plaatse van Put nr. 11 aangetroffen noordoostelijke deel van een structuur, met een lengte van minimaal 17 meter en een breedte van circa 4.4 meter. Het betrof de resten van een tweeschepige boerderij met een zuidwest - noordoost oriëntatie, die zeer waarschijnlijk kan worden gerekend tot het type Dalen. Doorgaans dateren dergelijke boerderijtypen uit de Midden- en Late IJzertijd. - Structuur 3 betrof een spieker uit de (Late) IJzertijd/ Romeinse Tijd, die werd aangetroffen in Put nr. 14. - Structuur 4 betrof het westelijke deel van een west - oost georiënteerde huisplattegrond uit de Vroege IJzertijd - het begin van de Midden IJzertijd, die werd aangetroffen in Put nr. 12. Van de structuur werden de paalkuilen van een deel van de noordelijke en westelijke buitenwand aangetroffen over een lengte van respectievelijk 7 en 5 meter. De bodem rondom Spoor nr. 372 en mogelijk eveneens rond Spoor nr. 371 was sterk verhit geweest. Bovendien was de vulling van een groot deel van de paalgaten donkergrijs gekleurd. Dat duidt er waarschijnlijk op dat ter plaatse van (een gedeelte van) Structuur 4 brand heeft gewoed. Mogelijk kan de structuur dan ook worden gerelateerd aan de ten zuiden daarvan gelegen kuilen, die waren gevuld met verbrand huttenleem, veel houtskool en vondstmateriaal.- Structuur 5 betrof een viertal wandgreppels ter plaatse van Put nr. 9 en 10, die waarschijnlijk behoorden tot het westelijke deel van een structuur. De structuur was circa 6.8 meter breed en minimaal 7 meter lang. De aangetroffen wandgreppels betroffen de noordelijke, westelijke en zuidelijke buitenwand van de structuur en een schuin op de zuidelijke wandgreppel gelegen binnenmuur. Vanwege het aantreffen van een zeer beperkt deel van een plattegrond en het ontbreken van vondstmateriaal ter plaatse - of in de nabijheid - van de structuur kan de structuur niet met zekerheid worden gedateerdNaast de (delen van) huis- of bijgebouwplattegronden werden twee rijen paalsporen aangetroffen die opvallend haaks op elkaar stonden. Het betrof mogelijk de resten van een voormalige erfomheining uit de IJzertijd. Opvallend waren drie clusters met meerdere paalsporen die ten dele in een min of meer lineaire verhouding ten opzichte van elkaar waren gelegen. Ook werden twee paren van paalsporen aangetroffen die zo overeenkomstig met elkaar waren en afweken aan de omliggende sporen, dat ze zeer waarschijnlijk tot waarschijnlijk dat ter plaatse van het plangebied meer structuren aanwezig zijn geweest. De verscheidene patronen die konden worden onderscheiden waren echter dusdanig beperkt in omvang dat er geen betrouwbare conclusies uit kunnen worden getrokken.Naast sporen die kunnen worden gerelateerd aan structuren werd een aantal kuilen (29 stuks) en greppels (18 stuks) aangetroffen, die zeer waarschijnlijk eveneens dateren uit de periode van 625 - 450 voor Chr. Voor wat betreft een groot aantal van deze sporen kon er door het ontbreken van vondstmateriaal geen functie en/ of precieze datering aan worden toegekend. Dit met uitzondering van een afvalkuil (mogelijk een verlatingsoffer) uit de periode van het laatste deel van de Vroege IJzertijd - het begin van de Midden IJzertijd (625 - 450 voor Chr.). Dit betrof een geïsoleerde afvalkuil met een grote hoeveelheid verbrand en gesinterd aardewerk en verbrande leem. Het is mogelijk dat de kuil is gevuld met pottenbakkersafval dat na een mislukt bakproces is gedeponeerd. Het is tevens mogelijk dat het de verbrande inventaris van een huis betrof. Bijzonder was de vondst van een weefgewicht, centraal op de bodem van de kuil. Wat betreft de duiding van de vindplaats uit de IJzertijd kan deze niet los worden gezien van het archeologisch onderzoek in de omgeving van het plangebied. Ten zuiden en zuidwesten van het plangebied heeft het ADC in 2009 een grootschalig archeologisch onderzoek uitgevoerd waarbij veel sporen uit de IJzertijd werden aangetroffen, vooral uit de periode van de Vroege- en Midden IJzertijd. De sporen werden voor een groot deel aangetroffen ter plaatse van een langgerekte zuidoost - noordwest georiënteerde dekzandrug. De bewoning in de IJzertijd was vooral geconcentreerd op de flanken van de dekzandrug en op de flanken van een erosiegeul die door de rug heen liep. Tijdens het onderzoek van ADC werden 23 huisplattegronden (waarvan 15 van het type Dalen), 13 bijgebouwen en 91 spiekers aangetroffen. Sommige structuren en huisplattegronden sneden elkaar waardoor er sprake moet zijn geweest van verschillende fasen. Door het ontbreken van vondstmateriaal waren deze structuren niet goed te dateren waardoor het lastig bleek om structuren, kuilen en waterputten aan eenzelfde erf te koppelen. In de Romeinse Tijd verschoof de bewoning naar de hogere delen van de dekzandrug. Ook bij het onderhavige onderzoek van SOB Research was sprake van eenzelfde dateringsproblematiek. Er werd zeer weinig vondstmateriaal aangetroffen waardoor veel structuren, kuilen en greppels niet met zekerheid konden worden gedateerd en waardoor bijna geen uitspraken kunnen worden gedaan over gelijktijdige of opeenvolgende structuren of sporen. Het is echter zeer waarschijnlijk dat het merendeel van de sporen en structuren dateert uit het laatste deel van de Vroege IJzertijd/ het begin van de Midden IJzertijd (circa 625 - 450 voor Chr.) en dat hier in deze periode een erf met een boerderij en bijgebouwen aanwezig is geweest. Voor wat betreft het algemene beeld ligt het onderzoek in lijn met het onderzoek van ADC.In de Middeleeuwen - Nieuwe Tijd is het land ter plaatse van het plangebied waarschijnlijk eeuwenlang in gebruik geweest als bouwland. Hetzelfde geldt overigens waarschijnlijk ook voor de Late IJzertijd en de Romeinse Tijd. Er zijn in ieder geval perceleringsgreppels aangetroffen die dateren uit de Late Middeleeuwen B - Nieuwe Tijd B/C.Het plangebied was gelegen ter plaatse van de Niederrheinstellung, de Duitse verdedigingswerken bestaande uit een netwerk van loopgraven en tankgrachten in de Liemers. Tijdens het archeologisch onderzoek werden sporen aangetroffen die gerelateerd kunnen worden aan deze verdedigingswerken, namelijk delen van een zeer lange loopgraaf en schuttersputjes. Op basis van archiefonderzoek kan worden geconcludeerd dat de loopgraaf een ‘communication trench’ betrof welke destijds werden verdedigd met machinegeweren.