การจ่ายเงินรางวัลให้แก่พนักงานศุลกากรตามกฎหมายว่าด้วยศุลกากรของประเทศไทย

กฎหมายว่าด้วยศุลกากรเป็นกฎหมายที่รัฐใช้อำนาจบังคับจัดเก็บอากรศุลกากรสำหรับของที่นำเข้ามาในหรือส่งออกไปนอกราชอาณาจักร โดยค่าอากรที่กรมศุลกากรจัดเก็บได้นั้นจะถูกนำส่งคลังเป็นรายได้แผ่นดินเพื่อให้รัฐนำมาใช้ในการบริหารและพัฒนาประเทศ จึงต้องมีบทบัญญัติที่กำหนดความผิดและมาตรการลงโทษไว้เพื่อให้การบังคับใช้กฎหมายว่าด้วยศุลกากรเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และเพื่อเป็นขวัญกำลังใจและตอบแทนความเสี่ยงจากการปฏิบัติหน้าที่ในการปราบปรามการกระทำความผิดตามกฎหมายว่าด้วยศุลกากร อาทิ การหลีกเลี่ยงอากร การลักลอบหนีศุลกากร และการสำแดงเท็จ รัฐจึงตรากฎหมายให้จ่ายเงินรางวัลแก่พนักงานศุลกากรตามกฎหมายว่าด้วยศุลกากร ซึ่งตามพระราชบัญญัติศุลกากร พ.ศ. 2560 มาตรา 255 ได้ให้อำนาจอธิบดีกรมศุลกากรในการจ่ายเงินรางวัลให้แก่พนักงานศุลกากรตามระเบียบที่อธิบดีกรมศุลกากรกำหนดโดยอนุมัติรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง โดยให้หักจ่ายเป็นเงินรางวัลในอัตราร้อยละ 20 ของเงินค่าขายของกลางหรือเงินค่าปรับ หรือร้อยละ 10 ของเงินอากรที่กรมศุลกากรเรียกเก็บเพิ่มเติมได้ แล้วแต่กรณี อย่างไรก็ดี จากการศึกษาวิจัยเอกสารพบว่าการจ่ายเงินรางวัลดังกล่าวยังมีปัญหาหลายประการ ได้แก่ การมีส่วนได้เสียของพนักงานศุลกากร การกำหนดหลักเกณฑ์ อัตรา และสัดส่วนเงินรางวัลที่ไม่ก่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ตามวัตถุประสงค์ในการตรากฎหมาย ความไม่เป็นธรรมในหน่วยงานจัดเก็บภาษี ความซ้ำซ้อนของกฎหมายที่ให้จ่ายเงินรางวัล การขาดความโปร่งใสในการบริหารจัดการเงินรางวัล และความไม่เสมอภาคทางภาษีอากรเมื่อเทียบกับภาคเอกชน โดยจากการศึกษากฎหมายต่างประเทศพบว่า ประเทศอินเดียมีการจ่ายเงินรางวัลให้แก่พนักงานศุลกากรในลักษณะที่เหมือนหรือคล้ายคลึงกับประเทศไทย แต่มีระบบกำกับควบคุมภายในที่เข้มงวดมากกว่า ในขณะที่ประเทศสหรัฐอเมริกาจะให้เงินรางวัลแก่พนักงานศุลกากรผ่านระบบการประเมินผล และไม่มีกฎหมายเฉพาะที่ให้อำนาจในการจ่ายเงินรางวัลจากค่าปรับโดยตรง ซึ่งการจ่ายเงินรางวัลให้แก่พนักงานศุลกากรของทั้งสองประเทศสามารถนำมาเป็นแนวทางในการแก้ไขวิธีการจ่ายเงินรางวัลและการจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาจากเงินรางวัลของประเทศไทยทั้งในระยะสั้นและระยะยาวให้เหมาะสมต่อไปได้จากปัญหาดังกล่าว ผู้เขียนจึงได้เสนอแนะแนวทางในการแก้ไขปัญหาการจ่ายเงินรางวัลให้แก่พนักงานศุลกากรตามกฎหมายว่าด้วยศุลกากร ดังนี้ มาตรการระยะสั้น ประการที่หนึ่ง แก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติศุลกากร พ.ศ. 2560 เพื่อปรับปรุงผู้มีอำนาจในการออกระเบียบเพื่อจ่ายเงินรางวัล ผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินรางวัล และเพิ่มเติมบทบัญญัติเพื่อให้มีการรายงานการจ่ายเงินรางวัลทุกปีงบประมาณ ประการที่สอง แก้ไขเพิ่มเติมระเบียบกรมศุลกากร ว่าด้วยการจ่ายเงินสินบนและรางวัล พ.ศ. 2560 เพื่อปรับปรุงขอบเขตของเจ้าพนักงานที่มีสิทธิได้รับเงินรางวัล ผู้มีอำนาจสั่งจ่ายเงินรางวัล อัตราและสัดส่วนเงินรางวัล และเพิ่มเติมเกี่ยวกับการรายงานผลการจ่ายเงินสินบนและรางวัล และจำกัดสิทธิไม่ให้มีการจ่ายเงินรางวัลตามกฎหมายอื่น และประการที่สาม แก้ไขปรับปรุงบทบัญญัติที่ยกเว้นให้ไม่ต้องนำเงินรางวัลมารวมคำนวณเพื่อเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา โดยจำกัดจำนวนเงินรางวัลที่ได้รับยกเว้นภาษี และมาตรการระยะยาว ประการที่หนึ่ง ยกเลิกบทบัญญัติที่ให้จ่ายเงินรางวัลให้แก่พนักงานศุลกากร และจ่ายเงินรางวัลให้แก่พนักงานศุลกากรด้วยวิธีอื่น และประการที่สอง ยกเลิกบทบัญญัติที่ยกเว้นให้ไม่ต้องนำเงินรางวัลมารวมคำนวณเพื่อเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา