Van boerderij tot Catshuis

<p>Onder het voormalige terras voor het Catshuis bevonden zich sporen uit de periode vanaf de late middeleeuwen tot in de achttiende eeuw. De oudste vondst betreft een scherf uit de vroege middeleeuwen.<br>De opbouw van het terrein bestaat uit Oud Duin met daar op een dunne venige zandlaag die naar het noordwesten toe iets dikker en veniger wordt. Deze laag is weer overstoven. In de middeleeuwen heeft men de duingrond bewerkt, waarbij de door de stuifzandlaag heen is gegraven om deze te vermengen met de humeuze laag eronder. Duidelijke ploegsporen zijn echter niet gevonden. Er zijn, ter regulering van het water, greppeltjes gegraven. Deze raakten opgevuld met stuifzand. Het geheel is bedekt geraakt met nog meer stuifzand.<br>In de zestiende eeuw is boven op deze stuifzandlaag een, deels uit steen opgetrokken, stalgebouw gebouwd. Dit gebouw maakte deel uit van een boerderijcomplex met boerderij die parallel aan de stal onder het huidige Catshuis lag. Aan de noordzijde van het stalgebouw liep het terrein af naar een sloot, de Haagse Beek. Op deze helling worden de resten van minimaal drie runderen gevonden. Het betreft vermoedelijk zieke dieren die niet zijn geconsumeerd. Ten noorden van de sloot werd een kuil met verbrande granen aangetroffen, die vermoedelijk uit de zestiende eeuw dateert.<br>De boerderijen en stalgebouwen in westelijk Zuid-Holland behoren tot het type van het drieschepige hallehuis. Het opgegraven stalgebouw past in deze ontwikkeling. Het bijzondere van dit stalgebouw is de gootconstructie waarbij gier wordt afgevoerd naar de Haagse Beek. Het gebouw dateert vermoedelijk uit de tweede helft van de zestiende eeuw en is begin zeventiende eeuw gereviseerd. Bij de renovatie van het Catshuis werden delen van het Catshuis ontmanteld en werden op diverse plaatsen ontgravingen uitgevoerd. Aangezien er een beperkt aantal waarnemingen werden gedaan en geen vlakdekkend onderzoek kon worden uitgevoerd, zijn de resultaten van het inpandige archeologische onderzoek fragmentarisch. Zij kunnen wel een belangrijke aanvulling vormen op het bouwhistorisch onderzoek. Onder de pantry, eetkamer en de tuinzaal werd muurwerk gevonden dat tot de boerderij wordt gerekend. Het gebouw is van het type van het drieschepige hallehuis, met het woongedeelte in het oosten en een stal aan de westzijde. De opgegraven structuren dateren uit de zestiende eeuw. Dit past in de algemene ontwikkeling van de boerderijen in deze streek, waarbij de verstening van de houten boerderijen in de zestiende eeuw op gang komt. Enkele brokstukken van vijftiende-eeuws muurwerk kunnen hebben behoord bij een eerdere bouwfase waarbij slechts plaatselijk steen is toegepast, bijvoorbeeld in een keldertjes of brandmuur.<br>Het bouwhistorisch onderzoek leverde belangrijke inzichten met betrekking tot een aantal contouren. De boerderij was ongeveer zestien meter lang, met een ongeveer vijf meter brede stal en woonhuisgedeelte dat plaatselijk zes en een halve meter breed was. Onder het woongedeelte waren kleine opslagkelders. De scheiding tussen woon- en stalgedeelte kon niet worden bepaald. In het Catshuis werden onder de vloeren ook sporen gevonden van verschillende bouwfases van het Catshuis. Onder de keukenvloer sporen gevonden van een waterkelder en een waterput die tot een negentiende of vroeg twintigste-eeuwse fase van het Catshuis hebben behoord.<br>In de achtertuin werden resten van een tuinmuur en een waterput aangetroffen.<br>Het blijkt dat archeologische resten zich op dit terrein dicht onder het oppervlak bevinden. Als grondwerk wordt uitgevoerd rond het Catshuis verdient het aanbeveling om deze vooraf te laten gaan door archeologisch onderzoek. Dit onderzoek zou belangrijke aanvullingen kunnen geven over de lay-out van het boerderijcomplex en meer duidelijkheid verschaffen over de eerste ontginning van dit gebied.<br>Naar aanleiding van de inventarisaties van archeo- botanisch en archeo-zoölogisch vondstmateriaal is vervolgonderzoek van het botanische materiaal wenselijk. Dit onderzoek, dat gegevens over de akkerbouw zou kunnen opleveren heeft alleen waarde als het gepaard gaat met een C-14 datering van verkoold graan.</p>