การสื่อสารและการต่อสู้มายาคติความงามของนางงามผิวสี: กรณีศึกษา นางงามไทยในเวทีการประกวดระดับชาติ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ(Qualitative Research)เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของการสื่อสารกับการต่อสู้มายาคติความงามที่ผลิตผ่านเวทีการประกวดนางงามระดับชาติของนางงามผิวสี และเพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลให้นางงามผิวสีมีอำนาจในการสื่อสารเพื่อต่อสู้กับมายาคติความงามที่ผลิตผ่านเวทีการประกวดนางงามระดับชาติ ผู้วิจัยเลือกศึกษาเฉพาะกรณี (Case studies) และได้กำหนดขอบเขตกรณีศึกษา 3 กรณีจากนางงามผิวสีที่ได้รับตำแหน่งชนะเลิศจากเวทีการประกวดนางงาม ได้แก่ นนธวรรณ ฌรรวนธร (เมญ่า) Miss Thailand world 2014 พัชรพร จันทรประดิษฐ์ (น้ำ) Miss Grand Thailand 2020 และ อินดี จอห์นสัน (อินดี้) Miss Grand Thailand 2021 เก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) และวิเคราะห์เอกสาร (Documentary Analysis) จากงานวิจัย และสื่อที่เกี่ยวข้องกับกรณีศึกษา ผลการศึกษาพบว่า มายาคติความงามที่สื่อสารผ่านเวทีการประกวดนางงามถูกสร้างขึ้นในมิติความงาม 5 ด้าน ได้แก่ 1) ความงามด้านรูปลักษณ์ภายนอก 2) ความงามด้านบุคลิกภาพ 3) ความงามด้านการแต่งกาย 4) ความงามด้านทัศนคติ 5) ความงามในด้านคุณลักษณะเฉพาะตัว มายาคติความงามที่ถูกสื่อสารผ่านกรณีศึกษาแสดงให้เห็นว่า ถึงแม้จะสื่อสารมายาคติต่อต้านในมิติเรื่องสีผิว แต่ก็ยังคงมีการผลิตซ้ำมายาคติหลักในบางมิติด้วย กระบวนการสร้างความหมายของความงามเริ่มต้นจากการสื่อสารภายในบุคคล (Intrapersonal communication) สร้างการรู้คุณค่าในตนเอง (self-esteem) เพื่อเปลี่ยนแปลงทัศนคติต่อความงามของตนเอง และสื่อสารความงามออกมาในรูปแบบของ “ผิวสี” ผ่านพื้นที่การสื่อสารก็คือ “ร่างกาย” เพื่อจะสร้างการเปลี่ยนแปลงมายาคติความงามของสังคม สีผิว เป็นหนึ่งในความงามด้านรูปลักษณ์ภายนอก ที่มีมายาคติหลักที่ครอบงำสังคมว่า “ความขาวกับความงามเป็นสิ่งที่คู่กัน” ความสัมพันธ์ของการสื่อสารและการต่อสู้กับมายาคติความงามนั้น กรณีศึกษาต้องการสื่อสารความหมายของความงามที่ถูกสร้างขึ้นมาใหม่ในความหมายที่ว่า “การมีผิวสีไม่ใช่ข้อจำกัดของความงาม” โดยใช้ “ร่างกาย” เป็นพื้นที่ในการสื่อสารเป็นประการแรก นอกจากนั้นแล้วการเข้าสู่การประกวดนางงามบนเวทีการประกวดความงามซึ่งเป็นเวทีที่ให้คุณค่ากับความงามก็เพื่อทำให้ความงามที่ถูกสื่อสารผ่านร่างกายที่เป็นผิวสีนี้ได้รับการยอมรับจากการเป็นผู้ชนะการประกวดเพื่อสร้างการจดจำมายาคติความงามในความหมายใหม่ และถึงแม้ในด้านของสื่อที่ถูกผลิตขึ้นเพื่อเผยแพร่ออกสู่มวลชนจะยังคงแสดงให้เห็นถึงการผลิตซ้ำมายาคติความงามในด้าน “ความขาว” ยังคงมีอยู่ และทำให้การสื่อสารมายาคติความงามในความหมายใหม่เป็นไปอย่างมีข้อจำกัดแต่การเกิดขึ้นของสื่อต่างๆ เช่น “สื่อออนไลน์” ก็เป็นพื้นที่ที่นางงามผิวสีสามารถใช้เป็นช่องทางในการสร้างโอกาสในการเป็นพื้นที่ต่อสู้ได้อย่างเป็นอิสระจากปัจจัยของภาคธุรกิจมากขึ้น ปัจจัยสำคัญที่เสริมอำนาจในการต่อรองกับมายาคติความงามที่เป็นกระแสหลักในสังคมของกรณีศึกษา แบ่งได้เป็นปัจจัย 2 ด้าน ได้แก่ ปัจจัยที่เสริมศักยภาพ คือ “ทุน” กรณีศึกษาเริ่มต้นสั่งทุนวัฒนธรรมจากแวดวงอื่นๆก่อนเข้าสู่การประกวดนางงาม สร้าง “ทุนทางร่างกาย” ด้วยการเปลี่ยนทัศนคติของตนเองต่อความงาม ยกคุณค่าของการมีผิวสีจากมองเห็นช่องว่างของการไม่เคยถูกสถาปนาความหมายความงามนี้บนเวทีการประกวดนางงาม และสร้างขึ้นให้เป็นความโดดเด่น (distinction) ทุนเหล่านี้จึงเป็นปัจจัยที่เพิ่มโอกาสในการเป็นผู้ชนะการประกวดบนเวทีการประกวดความงามและสร้างภาพการจดจำความงามในรูปแบบใหม่ให้กับสังคมด้วยการใช้ทุนทางร่างกายเป็นพื้นที่ในการสื่อสารเพื่อรื้อถอนมายาคติความงาม และการเป็นผู้ชนะการประกวดนางงามนี้ทำให้กรณีศึกษาสามารถสร้าง “ทุนสัญลักษณ์” ที่เป็นทุนที่สำคัญในการเพิ่มการรับรู้จากการสื่อสารความหมายของความงามของกรณีศึกษา และเมื่อสามารถเป็นผู้ชนะการประกวดนางงามแล้วยังสามารถขยับขยายไปสู่ทุนเศรษฐกิจ และทุนสังคมด้วยเช่นกัน