Archeologisch onderzoek 48 dobben gemeente Opsterland

<p>In opdracht van Provincie Fryslân en gemeente Opsterland heeft Grontmij een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor de 48 dobben in de gemeente Opsterland. Het onderzoek heeft bestaan uit een extensief veldonderzoek in de vorm van een booronderzoek en heeft geresulteerd in een waardering van de palynologische potentie van iedere afzonderlijke locatie en een advies.</p><p>Uit het veldonderzoek is gebleken dat de bodems in de dobben veelal bestaan uit een veenpakket op dekzand op keileem. Het veen komt vrijwel in alle dobben voor onder een opgebracht of verstoord afdekkend pakket. De top van het veenpakket is doorgaans veraard, hetgeen de conserveringscondities van het pollen niet ten goede komt. Er is overwegend mosveen aangetroffen, waarbij in enkele dobben nog actieve veenvorming plaatsvindt gezien de aanwezigheid van sphagnum. De onderzijde van het veenpakket bestaat op een aantal locaties uit gyttja. </p><p>De vegetatie vormt in veel gevallen een duidelijke indicatie voor de aanwezigheid van een dobbe. De veldwaarnemingen hebben laten zien dat er sprake is van een afwijkende vegetatie ter plaatse van de laagtes, ook als deze niet als zodanig zichtbaar zijn in het landschap. Aan de hand van de vegetatie kan de begrenzing van de dobben in het veld vrij nauwkeurig vastgesteld worden. Niet alleen het reliëf speelt daarin een rol, maar ook de afwijkende bodemopbouw.</p><p>Niet alle onderzocht locaties betreffen pingoruïnes. Doordat een ringwal thans veelal ontbreekt, is de exacte aard van de onderzochte locaties niet eenduidig vast te stellen. Ook de aard van de vulling biedt hiervoor onvoldoende houvast. Er zijn 2 locaties met een ringwal die geheel rondom de laagte loopt (locaties 21 en 30). Hier is met zekerheid te zeggen dat er sprake is van een pingoruine.</p><p>De beschikbare bronnen in de vorm van kaartmateriaal (Geomorfologische kaart, Bodemkaart) vormen in het algemeen een ongeschikt medium om de locatie en waarde van de dobben vast te stellen. Veel van de dobben worden wel op de Geomorfologische kaart weergegeven. De typering is echter vrijwel altijd “niet moerassig”, terwijl de meerderheid van de dobben een moerassige kern vertoont.</p><p>De arcering van dobben op de Bodemkaart is bij lange na niet compleet. Veel van de overduidelijk aanwezige dobben ontbreken op deze kaart. De dobben die wel op deze kaart staan, zijn in alle gevallen wel daadwerkelijk dobben. Aan de dobben is op de kaart geen afzonderlijke bodemeenheid gekoppeld, omdat het schaalniveau van de achterliggende typering dermate groot is dat de onderzochte dobben kleiner zijn dan de kleinst karteerbare eenheid.</p><p>Er kan geconcludeerd worden dat de geraadpleegde kaarten een mooie basis vormen om de dobben te lokaliseren. Beide kaarten complementeren elkaar met een zekere overlap. De palynologische waarde van de dobben vormt op geen enkele wijze een relatie met de aanduiding als dobbe op de kaart.</p><p>Er kunnen 15 locaties als “dobbe” toegevoegd worden aan de FAMKE vanwege de goede botanische waarde. Voor 6 locaties die reeds als “dobbe” aangemerkt zijn, geldt dat deze typering gehandhaafd kan worden (locaties 11, 15, 17, 31, 35 en 49). Daarnaast zijn er 6 locaties waarbij de botanische waarde in onderhavig onderzoek onvoldoende vastgesteld kon worden. Hier wordt aanvullend onderzoek geadviseerd. Het betreft de locaties 5, 9, 22, 32, 38 en 48.</p><p>Voor bijna de helft van de locaties (21 stuks) geldt dat de botanische waarde zodanig slecht is dat er geadviseerd wordt een nabij gelegen alternatieve locatie te zoeken met betrekking tot het botanische archief. Opvallend is het cluster dobben ten oosten en zuiden van Beetsterzwaag. In deze zone is geen enkele dobbe aangetroffen met een geschikt botanisch archief. In het overige gebied zijn de typeringen meer gevarieerd. De locaties waar het botanische archief onvoldoende van kwaliteit of chronologie is, zijn echter wel vaak in aardkundig en archeologisch opzicht behoudenswaardig. Er is in deze gevallen sprake van een intacte geomorfologie of nabijgelegen steentijdvindplaatsen.</p><p>Op basis van de resultaten van het onderzoek als geheel kan geconcludeerd worden dat de staat van de onderzochte dobben matig tot goed is.</p>