ภาพตัวแทนของความเชื่อ “มูเตลู” ในสังคมผ่านบทเพลงไทยสมัยนิยม

การศึกษาเรื่อง ภาพตัวแทนของความเชื่อ “มูเตลู” ในสังคมผ่านบทเพลงไทยสมัยนิยม เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสร้างภาพตัวแทนและการถอดรหัสความเชื่อมูเตลูผ่านเพลงไทยสมัยนิยม โดยใช้วิธีวิจัย 2 ส่วน คือ การวิเคราะห์ตัวบท (Textual Analysis) จากเพลงไทยสมัยนิยมที่เกี่ยวกับมูเตลู ตั้งแต่ปี 2559 - 2566 ทั้งหมด 37 เพลง และการวิเคราะห์ผู้รับสาร (Audience Analysis) จากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) กับกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 10 คน ซึ่งเป็นผู้ฟังและมีประสบการณ์เป็น “สายมู” ในชีวิตจริง ผลการวิจัยพบว่า เพลงไทยสมัยนิยมสร้างภาพตัวแทน (Representation) มูเตลูด้วยจุดยืนที่สอดคล้องกับวิถีการมูเตลูของคนรุ่นใหม่ ด้วยการปรับโฉมหน้าใหม่ให้การมูเตลูในเพลงเป็นอำนาจที่คนรุ่นใหม่ยอมรับและต่อรองในเวลาเดียวกัน โดยการใช้กลยุทธ์การสื่อสารเพื่อเชื่อมต่อระหว่างโลกศักดิ์สิทธิ์และโลกสามัญด้วยฝีมือของปัจเจก เพื่อแสดงการต่อรองแบบย้อนแย้งกับอำนาจของความเชื่อ และทำให้การใช้อำนาจมูเตลูเป็นเรื่องที่เรียบง่าย การมูเตลูจึงกลายเป็นความเชื่อแบบลูกผสมที่เกิดจากกระบวนการตีความหมายใหม่ และการเลือกวัฒนธรรมประชานิยมมาผลิตซ้ำ โดยสืบทอดเพียงส่วนเปลือกของวัฒนธรรม เพื่อแสดงเจตจำนงในการต่อรองกับความเชื่อศักดิ์สิทธิ์ ส่วนการศึกษาการถอดรหัสของสายมูในชีวิตจริงพบว่า กลุ่มตัวอย่างถอดรหัสด้วยภูมิหลังและประสบการณ์ที่แตกต่างกัน โดยส่วนใหญ่ถอดรหัสด้วยจุดยืนที่ต่อรองความหมายใหม่ ซึ่งแตกต่างจากความตั้งใจของผู้ส่งสาร แต่ไม่ได้คัดค้านโดยตรง (Negotiated Reading) ผลการวิจัยส่วนนี้จึงพบว่า ทั้งบทเพลงและผู้รับสารต่างก็ยอมรับในการปรับโฉมหน้าใหม่ให้กับมูเตลูเช่นเดียวกัน เพลงไทยสมัยนิยมจึงเป็นเวทีแห่งการสร้างข้อตกลงร่วมกัน (Common Agreement) ในวิธีคิดเกี่ยวกับการมูเตลูตามแบบฉบับคนรุ่นใหม่ด้วย เว้นแต่เรื่องบริบทของความรักที่บทเพลงสร้างภาพให้สวยงามเกินจริง (Romanticize) เพราะในความเป็นจริงคนรุ่นใหม่มิได้ยึดความรักเป็นสรณะ การมูเตลูจึงมิได้ถูกใช้เพื่อตอบโจทย์ความรักที่ไร้ความเสี่ยงเท่านั้น แต่เป็นเครื่องมือรับมือกับปัญหาในชีวิตประจำวัน (Daily Life) เพื่อเยียวยาจิตใจของสายมูให้หลุดพ้นจากวิกฤตบนโลกแห่งความไม่แน่นอนด้วย