Het schip uit de Romeinse tijd De Meern 4 nabij boerderij de Balije, Leidsche Rijn, gemeente Utrecht. Waardestellend onderzoek naar de kwaliteit van het schip en het conserverend vermogen van het bodemmilieu

<p>In juni 2005 is door de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) en het Nederlands Instituut voor Scheeps- en onderwoterArcheoiogie (NiSA) in samenwerking met de gemeente Utrecht een waardestellend onderzoek uitgevoerd naar het Romeinse scheepswrak 'De Meern 4'. Het wrak werd in 2003 onverwachts ontdekt tijdens een archeologisch onderzoek van de gemeente Utrecht naar de Romeinse Limesweg en de daarnaast gelegen beschoeiing. De ontdekking vond slechts een week na de berging van het Romeinse schip De Meern 1 plaats, die ongeveer 150 m verder naar het westen lag. De resultaten van het onderzoek in 2005 zullen in dit rapport gepresenteerd worden. Het waarderingsonderzoek van 2005 had ais belangrijkste doei de aanvulling van de gegevens, verkregen uit de eerdere veldactiviteiten op de vindplaats van De Meern 4. Deze activiteiten betroffen de ontdekking van het schip tijdens het project De Balije II medio 2003, de aansluitende eerste verkenning van een deel van het schip op 25-27 juni 2003 en de prospecties naar de (aangenomen) ligging van de voortzetting van de romp op 15 juli, 29 september en 6 oktober 2003. Op grond van de verkenning uit 2003, leek het schip typerend voor, maar niet afwijkend van, de categorie grote riviervrachtschepen uit de Romeinse tijd in Noordwest Europa, die - ook internationaal - bekend staan als schepen van het type Zwammerdam. Als belangrijk werd toen vooral de gaafheid vanaf een wat grotere diepte en de aangenomen omvang beschouwd. Van de algemene constructiekenmerken werden geen grote bijzonderheden verwacht. Groot was echter de verrassing, toen tijdens het onderzoek van 2005 bleek dat De Meern 4 unieke, bij alle andere Zwammerdam-schepen ontbrekende, Mediterrane constructie-elementen heeft, die leiden tot sterk gewijzigde inzichten met betrekking tot de evolutie van dit scheepstype en de aard van de 'buitenlandse' beïnvloeding daarop. Een bijkomend geluk is, dat uit de 'Time Team'-documentaire van de BBC over het schip de verrassing van het onverwachte duidelijk aan de onderzoekers is of te zien.</p><p>De ROB heeft met de gemeente Utrecht afgesproken om na afronding van de bouw- en inrichtingswerkzaamheden in de VINEX Leidsche Rijn delen van de Limesweg wettelijk te beschermen. Dat geldt ook voor het schip De Meern 4, dat vlak naast de Limesweg is aangetroffen en waarmee het een ensemble vormt. De voorgenomen wettelijke bescherming vormde de reden om het Programma van Eisen op te stellen en het onderzoek uit te voeren. De aanleiding om het onderzoek in 2005 uit te voeren, was de geplande aanleg van een fietspad boven de locatie van het wrak, wat een verkenning op een later tijdstip onmogelijk zou maken. Daarnaast deed zich de mogelijkheid voor het onderzoek een rol te laten spelen in de archeologische documentaireserie van het 'Time Team' van de BBC, die tijdens het onderzoek in de Leidsche Rijn tv-opnamen zouden maken. Deze documentaire is inmiddels in oktober 2006 in Engeland met groot succes op Channel 4 getoond en zal naar verwachting ook in Nederland worden uitgezonden en hiermee het draagvlak voor de landelijke archeologie vergroten.</p><p>De aanvullende gegevens, die het onderzoek van 2005 moest opleveren, waren niet alleen noodzakelijk om tot een gefundeerde inhoudelijke waardestelling van het wrak zelf te komen. Vanwege het voornemen om het wrak in situ te beschermen, moesten tevens uitspraken gedaan kunnen worden over het conserverend vermogen van het omringende bodemmilieu op langere) termijn en de fysieke kwaliteit van het scheepswrak (met name het scheepshout en het ijzeren beslag). Daartoe moesten de noodzakelijke parameters verzameld worden, waarbij een vereiste was dat het onderzoek minimaal destructief was.</p>