Graven in Zoelen, De opgraving van een Romeinse nederzetting en grafveld te Zoelen Scharenburg, gemeente Buren

<p>In 2007 en 2008 is door ADC ArcheoProjecten in het plangebied Scharenburg te Zoelen (gemeente Buren) in opdracht van Van Wanrooij Projectontwikkeling archeologisch onderzoek uitgevoerd. De voorgenomen nieuwbouwplannen van Van Wanrooij Projectontwikkeling op het plangebied de Scharenburg zouden de archeologische waarden in het gebied ernstig verstoren. In dit rapport worden de resultaten van twee opgravingscampagnes (fase 1: 2007 en fase 2: 2008) beschreven. In het noordelijk deel van het plangebied zijn in 2007 bewoningssporen (een nederzetting) uit de Midden-Romeinse tijd opgegraven. In het zuidelijk deel is in 2008 een grafveld gedocumenteerd waar crematiegraven (Midden-Romeinse tijd) en inhumatiegraven (Midden- en Laat-Romeinse tijd) waren bijgezet. Sedert 2003 hebben er op dit terrein al enkele vooronderzoeken plaats gevonden waaruit bleek dat er tenminste één nederzetting uit de Romeinse tijd verwacht werd. Het nederzettingsterrein stond in ARCHIS reeds bekend als monumentnummer 12130. Tijdens een proefsleuvenonderzoek in 2005 is de ligging van de nederzetting bevestigd en is er een crematiegraf aangetroffen. Over de ligging van een mogelijk grafveld in deze omgeving was op dat moment nog weinig bekend. Naar aanleiding van het aantreffen van een crematiegraf is in 2007 een put gegraven om te verifiëren of dit werkelijk een graf betrof en of er sprake zou zijn van meerdere begravingen op het terrein. Uiteindelijk kon in 2007 worden vastgesteld dat een grafveld van ca. 1 ha moest worden opgegraven. Op het nederzettingsterrein zijn sporen van spiekers (zogenaamde schuren), kuilen, greppels en randstructuren uit de 1e en 2e eeuw gevonden. De aardewerkanalyse heeft onder andere aangetoond dat op het nederzettingsterrein Bataafse grijze waar is gebruikt. Een deel hiervan blijkt in Nijmegen geproduceerd te zijn en tot in Zoelen verhandeld. Op het terrein zijn tevens opmerkelijk goed geconserveerde metalen objecten (mantelspelden, munten, zegeldoosje, haarnaald) gevonden. De verwachting is dat de kern van de nederzetting meer naar het westen gelegen heeft aangezien er in het onderzoeksgebied geen huisplattegronden zijn aangetroffen. Ook natuurlijke fenomenen zijn waargenomen zoals een kronkelwaardgeul en een crevasse. In de Romeinse tijd vormde de kronkelwaardgeul een belangrijke schakel tussen de nederzetting en het grafveld. Niet alleen zal de nederzetting langs deze geul zijn ontwikkeld, ook bij het inrichten van het grafveld zal de geul een begrenzende functie hebben gehad. Op het Romeinse grafveld zijn in totaal drie brandrestenkuilen, 34 crematiegraven, 67 kringgreppels en tien inhumatiegraven gevonden. In sommige gevallen zijn er meerdere graven binnen dezelfde kringgreppel aangetroffen. Vijf van de inhumatiegraven worden in de Laat-Romeinse tijd gedateerd. De andere crematie- en inhumatiegraven dateren voornamelijk uit de 2e eeuw. Graven uit de 1e eeuw ontbreken. In hoeverre er sprake is van continuïteit binnen het grafveld is onduidelijk gebleven. De laat- Romeinse graven liggen weliswaar op het 2e-en begin 3e-eeuwse grafveld, maar er zijn geen typische 3e-eeuwse graven aangetroffen die schakel zouden kunnen vormen. Het grafveld is gelegen aan de hierboven genoemde kronkelwaardgeul en wordt daarnaast begrensd door greppels. Uit het fysisch antropologisch onderzoek blijkt dat er in 23 graven minimaal één persoon is begraven, in elf gevallen twee. Bijzonder zijn de begravingen (inhumatiegraven) van vijf zuigelingen. Deze zijn in een vulling van een kringgreppel of tussen kringgreppels in bijgezet. In twee crematiegraven zijn in combinatie met verbrand botmateriaal van een volwassene ook resten van zuigelingen aangetroffen. In een van de inhumatiegraven van de volwassen individuen zijn tevens crematieresten aangetroffen van twee individuen. Het is onduidelijk gebleven of dit een laat-Romeinse begraving betreft die toevallig boven een midden-Romeins crematiegraf plaats heeft gevonden of dat het begraven individu door onduidelijke omstandigheden niet verbrand is. Het verbindende element tussen de verschillende vindplaatsen werd gevormd door het landschap, dat onder meer uit een kronkelwaardgeul bestond. Het blijkt dat zowel de nederzetting als het grafveld niet compleet zijn opgegraven. Delen van de vindplaatsen liggen buiten het onderzoeksgebied. Dit heeft uiteraard gevolgen voor de bewoningsreconstructie van het terrein. Aangezien de nederzetting niet volledig is onderzocht, is het onbekend hoeveel boerderijen er exact bestaan hebben. Ook is niet zeker of de nederzetting (überhaupt) onderdak heeft geboden aan alle bijgezette individuen op het grafveld. Er dient rekening gehouden te worden met nog onontdekte nederzettingen in de omgeving van Scharenburg.</p>