KORXONALARDA ENERGIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISH VA XARAJATLARNI OPTIMALLASHTIRISH: TO'QIMACHILIK KORXONASI MISOLIDA TEXNIK-IQTISODIY TAHLIL

Mazkur maqolada sanoat korxonalarida energiya samaradorligini oshirish va energiya xarajatlarini optimallashtirishning texnik-iqtisodiy yondashuvi ishlab chiqildi. Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekistondagi o‘rta quvvatli to‘qimachilik korxonasining hisobiy modeli qabul qilindi. Bazaviy holatda korxonaning yillik elektr energiyasi iste’moli 2,40 GWh, yillik ishlab chiqarish hajmi 12 ming tonna va solishtirma energiya sarfi 200 kWh/t deb olindi. Energetik audit natijalariga asoslanib, nasos va ventilyatorlarda chastota o‘zgartirgichlardan foydalanish, siqilgan havo tizimidagi yo‘qotishlarni kamaytirish, yuqori samarali elektr dvigatellarni joriy etish, LED yoritish va energiya menejmenti tizimini tashkil etish bo‘yicha beshta chora-tadbir shakllantirildi. Taklif etilgan tadbirlarning umumiy investitsiya qiymati 1,05 mlrd so‘m, yillik energiya tejalishi 474 MWh yoki 19,75% ni tashkil etdi. 2026-yil uchun amaldagi 1 100 so‘m/kWh elektr energiyasi tarifi asosida yalpi yillik iqtisod 521,4 mln so‘m, qo‘shimcha ekspluatatsion xarajatlarni hisobga olganda sof pul oqimi 501,4 mln so‘m deb baholandi. 18% diskont stavkasi va 5 yillik hisob davrida sof joriy qiymat NPV=518,0 mln so‘m, ichki daromadlilik normasi IRR=38,3%, oddiy qoplanish muddati 2,09 yil va diskontlangan qoplanish muddati 2,87 yil bo‘ldi. Natijalar korxonalarda energiya auditini ISO 50001 tamoyillari, submetering va investitsion tahlil bilan birlashtirish xarajatlarni pasaytirishning samarali mexanizmi ekanini ko‘rsatadi.