การส่งต่อข่าวปลอมด้านสุขภาพผ่านสื่อสังคมออนไลน์ในประเทศไทย: กรณีศึกษาสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (โควิด-19)

ข้อมูลที่ไม่ถูกต้องอาจส่งผลกระทบโดยตรงต่อการตัดสินใจในสถานการณ์ที่มีความคลุมเครือไม่แน่นอน เช่น ในช่วงการระบาดของโรคโควิด-19 มีข่าวปลอมและข้อมูลที่ไม่ถูกต้องจำนวนมากแพร่กระจายในสื่อสังคมออนไลน์ทั่วโลกและในประเทศไทยที่ส่งผลต่อผู้ที่หลงเชื่อทำให้การตัดสินใจปฏิบัติตนตอบสนองเหตุการณ์ไม่เหมาะสมจนอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพของตนเองและผู้อื่นได้ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาเอกลักษณ์ของข่าวปลอมด้านสุขภาพในประเทศไทยและสาเหตุของการส่งต่อข้อมูลที่ไม่ถูกต้องดังกล่าวในสื่อสังคมออนไลน์ในช่วงเวลาการระบาดของโรคโควิด-19 โดยได้ทำการรวบรวมข้อมูลข่าวปลอมเพื่อหาคุณลักษณะในส่วนที่ 1 จากศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม (the Anti-Fake News Center) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นโดยภาครัฐในลักษณะเว็บไซต์ตรวจสอบข้อเท็จจริง (fact-checking website) ที่ได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการตามมาตรฐาน IFCN (the International Fact-Checking Network) และทำการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interviews) ตามวิธีการเชิงคุณภาพเพื่อหาสาเหตุในการส่งต่อข้อมูลด้านสุขภาพที่ไม่ถูกต้องดังกล่าวที่แพร่กระจายในสื่อสังคมออนไลน์ไทยในประเทศไทยในช่วงเวลาวิกฤตโรคระบาดโดยประยุกต์ใช้ทฤษฎีการใช้ประโยชน์และความพึงพอใจ (Theory of Uses and Gratifications) ร่วมกับแนวคิดของการแพร่กระจายข่าวลือในช่วงเวลาวิกฤตซึ่งทำให้สามารถจำแนกคุณลักษณะของข่าวปลอมได้เป็น 5 ประเภทหลัก ได้แก่ ทฤษฎีสมคบคิด, วิทยาศาสตร์ลวงโลก, โฆษณาปลอม, ข้อมูลผิด และ ข้อมูลบิดเบือน ซึ่งคุณลักษณะเหล่านี้อาจขยายขอบเขตและวางกรอบแนวคิดใหม่ในการศึกษาการแพร่กระจายของข้อมูลที่ไม่ถูกต้องเพื่อหาสาเหตุตั้งต้นของการส่งต่อข่าวปลอมและข้อมูลด้านสุขภาพที่ไม่ถูกต้อง ในการศึกษานี้พบว่าปัจจัยทางจิตวิทยาสัมพันธ์กับการส่งต่อข้อมูลเนื่องจากในภาวะวิกฤตมีปัจจัยที่เกิดจากความวิตกกังวล (anxiety), ความรู้สึกไม่ปลอดภัย (insecurity) และ ความรู้สึกไม่แน่นอน (uncertainty) ในช่วงเวลาวิกฤตแต่ความเชื่อไม่ใช่สาเหตุเดียวในการส่งต่อข่าวปลอมหรือข้อมูลด้านสุขภาพที่ไม่ถูกต้องผู้ใช้สื่อสังคมออนไลน์ที่ส่งต่อข้อมูลที่ไม่ได้รับการยืนยันที่มาและไม่มีหลักฐานรองรับนั้นอาจกระทำได้ด้วยเหตุผลส่วนตัวตามทฤษฎีการใช้ประโยชน์และความพึงพอใจ (Theory of Uses and Gratifications) ซึ่งงานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ในการขยายขอบเขตการศึกษาให้ได้มากที่สุดเพื่อประโยชน์และลดผลกระทบที่เกิดจากข่าวปลอมด้านสุขภาพที่เป็นอันตรายกับผู้บริโภคข่าวสารในโลกอินเทอร์เน็ตในช่วงเวลาวิกฤต